نقش كاربري هاي مختلف اراضي در توليد رسوبات تپه‌هاي ماسه‌اي منطقه جزينك – سيستان

شناخت منشأ تپه‌هاي ماسه‌اي در كنترل فرسايش بادي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. به دليل وجود مشكلات زياد در كاربرد روش‌هاي سنتي، روش انگشت‌نگاري يا به عبارتي منشأيابي به عنوان روشي جايگزين و مناسب مورد توجه محققين مختلف قرار گرفته است. در اين تحقيق با بهره‌گيري از تركيبي مناسب از عناصر ژئوشيميايي و آلي كه قادر به جداسازي كاربري‌هاي مختلف اراضي مي‌باشند، سعي گرديده سهم كاربري‌هاي مختلف در توليد رسوب تپه‌هاي ماسه‌اي منطقه جزينك واقع در شهرستان زهك استان سيستان و بلوچستان تعيين شود. ابتدا تعداد 20 نمونه از منابع احتمالي رسوبات و تپه‌هاي ماسه‌اي برداشت گرديد و سپس دانه‌بندي نمونه‌ها براساس استاندارد A.S.T.M انجام شد و بعد از انجام آزمايشات لازم و آناليز داده‌هاي آزمايشگاهي، روش‌هاي آماري مانند آناليز تجزيه واريانس، كروسكال واليس و تحليل تشخيص به منظور بررسي توان ردياب‌ها و تعيين تركيب بهينه از ردياب‌ها انجام گرديد. نتايج حاصل از تحليل تشخيص نشان داد كه سه ردياب N، P و Ca بهمراه ردياب ماده آلي (OM) بعنوان تركيب بهينه جهت جداسازي كاربري‌هاي اراضي مختلف در منطقه انتخاب شدند. براساس نتايج به دست آمده كاربري رسوبات ماسه اي (رسوب رودخانه سيستان) 3/68 درصد و كاربري كشاورزي با 2 درصد به ترتيب بيشترين و كمترين سهم را در توليد رسوب تپه‌هاي ماسه‌اي در منطقه جزينك سيستان دارند. نتايج نشان مي‌دهد كه رسوبات ماسه اي (رسوبات خشك رود سيستان) با 34/ 21 و كاربري كشاورزي با 04 /0 به ترتيب بيشترين و كمترين اهميت نسبي را در توليد رسوب منطقه دارند. خطاي نسبي مدل تركيبي براي برآورد سهم كاربري هاي مختلف در توليد رسوب به دست آمد كه برابر 07/ 6 درصد مي باشد و ضريب كارايي مدل 93/93 درصد محاسبه شد. به طور كلي، نتايج حاصل از خطاي نسبي و كارايي مدل نشان دهنده اين است كه روش انگشت نگاري توانايي بالايي در تفكيك منابع توليد كننده رسوب دارند.