معادل‌يابي براي مفهوم «فرهنگ» در قرآن كريم

يكي از مهم‌ترين مراحل تحقيقات موضوعي در قرآن كريم، يافتن كليدواژه‌هاي مناسب براي جستجوي مفاهيم در قرآن است. يافتن كليدواژه مناسب براي بسياري از مفاهيم، امر مشكلي براي دانشوران اين حوزه نيست. اما چند وجهي و پيچيده بودن برخي موضوعات و مفاهيم، كار يافتن معادل و كليدواژه مناسب را دشوار مي‌سازد. مفهوم «فرهنگ» يكي از همين مفاهيم چند وجهي و پيچيده است. پرسش اصلي اين مقاله اين است كه چه واژه‌هايي مناسب‌ترين معادل‌ها براي مفهوم امروزي و پيچيده «فرهنگ» هستند؟ نويسندگان براي پاسخ به اين سوال، ابتدا به دسته‌بندي تعاريف مختلف و متعدد مفهوم «فرهنگ» پرداخته و شش حوزه معنايي براي «فرهنگ» مشخص كرده‌اند. اين حوزه‌هاي معنايي عبارتند از: مجموعه آموخته‌هاي بشري، فضيلت‌هاي انساني، مجموعه دستاوردهاي مادي و معنوي بشر، مجموعه باورها و ارزش‌هاي هنجار يافته، نظام مناسبات انساني و روش و الگوي زندگي. سپس به دنبال معادل‌هاي مناسب براي هر يك از اين حوزه‌هاي معنايي در قرآن كريم گشته و كلماتي را كه بيشترين تناسب از نظر كمي و كيفي با اين حوزه‌هاي معنايي داشته‌اند، به عنوان معادل‌هاي مناسب براي مفهوم «فرهنگ» معرفي كرده‌اند. لذا كلمات «ملّه»، «امّه» و «دين»، بهترين معادل‌ها و كليدواژه‌ها براي تحقيق درباره موضوع «فرهنگ» در قرآن كريم مي‌باشند.