بررسي آراي تربيتي زرتشت و آيين مزديسني

يكي از قديمي ترين آئين هايي كه در مشرق زمين پديد آمد آئين مزديسني يا زرتشتي بود. اصول و بسياري از دستوراتي كه در اين آئين آمده خيلي زود در بين آرياهاي قديم رواج يافت و لقب «دين بهي» را گرفت. بنابر آموزه هاي زرتشت ، بهترين راه زندگي، راه ميانه روي است و انسان مختار است تا بين نيك و بد، يكي را انتخاب كند. زرتشت معتقد است كه در درون انسانها يك ذره مينوي به وديعت نهاده شده كه باعث سعادت آنهاست و اين ذره مينوي با «راستي و درستي» است كه شكوفا مي شود. در اوستا بارها به اين نكته توجه شده است كه: «راه يكي است و آن، راه راستي است». اعتقاد زرتشت به پاكي و صفاي باطن، كه با عبارت «پندار نيك، گفتار نيك و كردار نيك» بيان مي شود آشكار مي گردد. انسان كامل از نظر زرتشت، «سوشيانت » ناميده مي شود كه عاري از رذايل اخلاقي بوده و راستگوست. پيرنشدني و نمردگي، بالندگي و كامروايي از صفات انسان كامل زرتشت است. اگرچه زرتشت يك نظريه‌پرداز تربيتي نيست؛اما از آموزه‌هاي وي مي‌توان‌ دريافت‌هاي تربيتي داشت. در اهميت آموزش و پرورش در آيين زرتشت همين بس كه زرتشت خود را آموزگار ناميده و معجزه‌ي او در كلام و زبانِ روان و زيباي او بوده است. زرتشت براي دانش و خرد اهميت بسيار قائل گشته است و مزداپرستان را به تعليم و تربيت فراخوانده است و حتي فرشته اي به نام «چيستا» بر امر آموزش تعيين نموده بود. وي تعليم و تربيت را بر اصل‌ تنازع خير و شر، توحيدگرائي نظري و ثنويت‌گرائي عملي، خردورزي و انتخاب آزاد بنا نهاده است و معتقد است، با استفاده از روش‌هاي محبت‌ورزي، جرأت‌آموزي و پرورش روحيه ايثار، پرورش كلامي، آموزش سلبي، فضيلت‌پروري، تلفيق كار و دانش و تربيت جسماني و رواني، مي‌توان به اهداف تربيتي‌ دست‌يافت.. با چنين رهيافتي از موضوع مقاله حاضر، كه در زمره مقالات كيفي و با سنت استنتاجي تنظيم شده، ديدگاه هاي تربيتي زرتشت را واكاوي نموده و در نهايت به نقد برخي از اين ديدگاه ها پرداخته است.