بررسي بيماري‌ها و بهداشت و درمان مردم سيستان در دورۀ قاجار

در دورۀ قاجار و به‌ويژه اواخر دوران سلطنت ناصرالدين شاه نسبت‌به دوره‌هاي پيش از آن تحولات چشمگيري در امر آشنايي با پزشكي نوين صورت گرفته بود كه از آن جمله مي‌توان به اعزام محصلان به فرنگ براي يادگيري طب اشاره كرد، اما بهداشت و درمان شهرها و روستاهاي منطقۀ سيستان به دلايل مختلف سياسي، اجتماعي و اقتصادي از وضعيت خوبي برخوردا نبود و بيمارهاي مختلفي ازجمله وبا، طاعون، مالاريا، سل و... باعث كشتار عدۀ كثيري از مردم سيستان شد. در تحليل و بررسي علل به‌وجود آمدن كشتارهاي گسترده در منطقۀ سيستان بر اثر بيماري‌هاي غالباً مسري در دورۀ قاجار مي‌توان به اين مسئله پي برد كه در كنار بي‌توجهي و بي‌تدبيري مسئولان و كارگزاران حكومتي، از نقش مخرب و منفي دول استعمارگر به‌ويژه انگليس و روسيه نيز نبايد غافل بود. درحقيقت سيستان به‌دليل برخورداري از موقعيت سوق‌الجيشي همواره مورد توجه كشورهاي غربي و همسايه بوده است و در قرن نوزدهم، بريتانيا و روسيه به‌منظور حفظ منافعشان در ايران به‌ويژه در سيستان اقدام به فعاليت‌هاي نظامي و تجاري مختلف مي‌كردند كه اثرات عظيمي در بروز قحطي و متعاقب آن شيوع بيماري‌هاي خطرناكي چون طاعون داشت و بر ويراني منطقۀ سيستان اثرگذار بود، به‌گونه‌اي كه در سيستانِ طاعون‌زده و قحطي‌زده عدۀ زيادي از مردم مردند و تعداد كشته‌شدگان چنان زياد بود كه اجساد زيادي در كوچه‌ها وجود داشتند كه كسي به فكر دفن آنها نبود.