بررسي منشاء آلودگي فلزات سنگين در محدوده كارخانه ذوب و پالايش مس خاتون آباد با استفاده از روش هاي آمار چند متغيره

Investigation of the origin of heavy metals pollution near the Khatoonabad copper smelter and refinery factory by multivariate statistical methods

آلودگي خاك و گياهان به فلزات سنگين با توجه به تبعات زيست‌محيطي آن، ازجمله مسائلي است كه همواره توجه زيادي را به خود جلب كرده است. كارخانه‌هاي ذوب و پالايش مس با توجه به ماهيت روش پيرومتالورژي و برخي اشكالات ساختاري، همواره از آلوده‌كننده‌هاي مهم محيط‌زيست بوده و مشكلات زيادي را ايجاد نموده‌اند. كارخانه‌ي ذوب مس خاتون‌آباد ازجمله مراكزي است كه به دليل واقع‌شدن در نزديكي مراتع و زمين‌هاي كشاورزي منطقه خاتون‌آباد، همواره نگراني‌هاي زيست‌محيطي فراواني در مورد آلودگي‌هاي مرتبط با آن وجود داشته است. هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسي ميزان عناصر سنگين و آلاينده در محدوده دشت خاتون‌آباد و تعيين منشأ اين عناصر مي‌باشد. با توجه به اينكه دشت خاتون‌آباد ازنظر زمين‌شناسي داراي غني‌شدگي برخي عناصر مي‌باشد پهنه‌بندي دشت از اين نظر كه كدام مناطق توسط خروجي دودكش كارخانه در حال آلوده شدن مي باشند از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. به‌منظور بررسي وضعيت دشت، تعداد 25 نمونه از خاك محدوده گرفته‌شده و پس از انجام آماده‌سازي‌هاي لازم، مورد آناليز چند عنصري قرار گرفت. با استفاده از دو روش آمار چند متغيره، شامل تحليل مؤلفه‌هاي اصلي (PCA) و تحليل خوشه‌اي، مشخص شد كه عناصر Al, Ce, Co, Mg, Mn, Ni, P, Sc, Ti, V, Y, Yb و Zr داراي منشأ طبيعي بوده و عناصر Ag, As, Cd, Cu, Mo, Pb, S, Sb و Zn داراي منشأ انسان‌زاد مي‌باشند. ترسيم نقشه‌هاي مربوط به مؤلفه ي اول و دوم PCA، پراكندگي اين عناصر را در دشت، به‌خوبي مشخص كرده و مناطقي را كه به‌وسيله كارخانه ذوب و پالايش در حال آلوده شدن مي‌باشد، معين نموده است.