گونه هاي كانوني سازي در روايات تذكره الاوليا

تكنيك روايي يا فن روايت و روايتگري كه در روايات آثار ادبي فاخر به عنوان يك صنعت ادبي داستاني شناخته مي شود به هر يك از روش‌هايي گفته مي شود كه روايتگر از آن‌ها به منظور خلق روايت، القاي مفاهيم، انتقال اطلاعات و به خصوص به منظور توسعه و پيشبرد روايت براي كامل تر يا پيچيده‌تر يا جذاب تر كردن آن استفاده مي كند. تكنيك‌هاي روايي با عناصر ادبي، كه ذاتاً در آثار ادبي وجود دارند متفاوت هستند. يكي از مهم ترين تكنيك هاي روايت پردازي كانوني سازي است. منظور از كانوني سازي، كانون ديدي است كه در روايت شكل گرفته و از آن منظر كه ممكن است ادراكي، روانشناختي يا ايدئولوژيك باشد، افراد و وقايع داستاني را مورد مشاهده و ارزيابي قرار مي دهد و با زاوية ديد متفاوت است. در مطالعات كانوني سازي هر كدام از شخصيت ها همپاي راوي، مدرك و بيننده اي خاص از داستان و صاحب ادراكي هم سطح با او است. در ميان متون روايي شاخص زبان فارسي، « تذكره الاوليا »ي عطّار نيشابوري، به لحاظ مبحث كانوني‌سازي، موقعيّت كانوني‌ساز و ميزان تداوم كانوني‌سازي از آثار قابل تأمل است. پژوهش حاضر به شناخت و تحليل مهارت هاي عطّار در ساخت و پرداخت روايت و از منظر گونه هاي كانوني سازي خواهد پرداخت. حاصل آنكه در شاخة كانوني سازي ادراكي، كانوني سازي زماني با 63% از شمار روايات بيش از مكاني، در شاخة كانوني سازي روان شناختي مؤلفه هاي شناختي با 59% بيش از مؤلفه هاي عاطفي و در كانوني سازي ايدئولوژيكي، نرم غالب با 86% تكرار بيش از نرم همجوار در ساخت روايات مورد توجّه اين سخنور قرار گرفته است. تحليل آمار هر يك از گونه هاي كانوني سازي مورد استفادة عطّار، نشان خواهد داد كه چگونه انديشه هاي عرفاني او در پرداخت و جهت دهي روايات كتاب مذكور و توجه به گونه هاي كانوني سازي خاص، تأثيري شگفت نهاده است.