نگاهي به احوالات عرفاني در سير و سلوك (با تأكيد بر حديقه الحقيقه و مصيبت نامه)

حركت و سير الى‏اللَّه داراى مقامات و منازلى است. سالكان براى رسيدن به مقصود راهى جز گذر از اين مقامات ندارند. در گذر از اين مقامات، حالات تازه‏اى براى سالكان رخ مى‏نمايد.اين حالات، از سوى محبوب ازلى اشارت هايى به همراه دارد، سالكان را جانى تازه مى‏بخشد، نويد وصل مى‏دهد و در گذر از مقامات، آنان را يارى مى‏كند. در حديقه سنايي مصيبت نامه عطار، ابياتي كه به معني دقيق و اصطلاحي صوفيه در مقامات و احوال باشد، و در اين معاني خاص بسيار اندك است، ولي شواهد بسياري وجود دارد كه مفاهيم و مصاديق آموزه هاي اخلاقي را ارائه مي كند. با تعمق در اين آثار گرانبها مي توان به يك نتيجه رسيد كه سنايي غزنوي و عطار نيشابوري عليرغم اين كه افكار تصوف ، اصطلاحات عرفاني و گفتار مشايخ را در شعرشان وارد كرده اند، درباره مقامات و احوال در اصطلاح صوفيه به طور دقيق نظريه پرداز نيستند؛ بلكه بيشتر در قالب حكايات و تمثيل، آموزه هايي در مقامات و احوال عرفاني دارند و در اشعارشان به طور غير مستقيم، توضيحاتي درباره هر مقام و احوال ارائه مي كنند كه با انديشه و تعمق در ابيات آن مي توان به آنها پي برد.