منشاءيابي رسوب در حوزه‌هاي آبخيز: مروري بر نمونه‌برداري، ويژگي ردياب‌ها و مدل‌هاي تركيبي

رودخانه ها از مهمترين منابع آب سطحي هستند كه در توسعه افتصادي و اجتماعي و تامين آب شرب، مصارف صنعتي و كشاورزي نقش مهمي دارند. فعاليت‌هاي انساني در دهه هاي اخير باعث تغييرات مهمي در محيط هاي آبي شده بطوريكه آلودگي آب رودخانه يكي از نگراني هاي عمده در بسياري از كشورها است. از بين آلاينده هاي موجود در رودخانه ها، فلزات سنگين به سبب تهديد جدي‌تر سلامت انسان از اهميت ويژه اي برخوردارند. يكي از مهمترين حالت هاي انتقال آلاينده ها بويژه فلزات سنگين در رودخانه ها حمل همراه با رسوب است و زماني كه سطح آلودگي (فلزات سنگين) همراه رسوبات بالاتر از حد مجاز باشد، رسوب آلوده در نظر گرفته مي شود. در طي سه دهه گذشته شناسايي منابع توليد رسوب و آلاينده ها در حوزه هاي آبخيز مورد توجه قرار گرفته است. منشاء يابي رسوب بوسيله فناوري ردياب هاي طبيعي، داده‌هاي ميداني، تحليل آزمايشگاهي رسوبات و روش‌هاي مدل سازي آماري انجام مي‌پذيرد. از آنجا كه شناسايي منابع توليد رسوبات و آلاينده‌ها از ضروري‌ترين ابزارهاي مديريت خاك و آب در حوزه‌هاي آبخيز است، لذا اين مقاله به روش هاي نمونه برداري از آب، رسوب معلق و رسوب بستر، خاك منشاء و خصوصيات ردياب ها مي پردزاد. استفاده از روش هاي ژئوشيميايي در منشاءيابي رسوب مي تواند اطلاعات سودمندي از نقش كاربري اراضي بر تغييرات زماني و مكاني آلاينده هاي آب و رسوب در اختيار مديران آب، خاك و اراضي كشور قرار دهد.