رسوب‌شناسي نهشته‌هاي آبرفتي كواترنري در منطقه دشت مغان (شمال اردبيل)

رسوبات آواري/آبرفتي كواترنري در منطقه دشت مغان گسترش فراواني داشته، در نقاط مختلفي از اين ناحيه به عنوان معادن شن و ماسه مورد بهره ‌برداري قرار دارند. اخيراً در يكي از معادن منطقه بيله‌ سوار در ناحيه دشت مغان در نهشته‌هاي آبرفتي فوق بقاياي فسيلي از فيل‌ها يافت شده است (فكور و ميرزايي عطاآبادي ۱۳۹۴). به منظور بررسي رسوب‌شناسي اين نهشته‌ها ۳ نمونه از اين رسوبات كه دربرگيرنده نمونه هاي فسيلي هستند مورد تجزيه دانه سنجي و مطالعات بافتي قرار گرفته است. بررسي دانه‌ها و قلوه سنگ هاي موجود حاكي از تعلق عمده ذرات به سنگ‌هاي آذرين بيروني، توف‌سبز و ماسه سنگ و به مقدار اندك سنگ‌هاي آهكي، سيليسي و غيره دارد. اين ذرات گرد شدگي خوبي داشته و بسياري از آنها كشيده بوده و ايمبريكاسيون آشكاري نشان مي دهند. با توجه به آناليز اندازه ذرات در رسوبات مورد مطالعه، ميانگين اندازه ذرات د ربرگيرنده ماتريكس نمونه¬ها در حد ماسه ريز تا متوسط مي¬باشد. قلوه¬هاي درشت تشكيل دهنده رسوب نيز داراي ميانگين اندازه ذارت در حد پبل ريز مي باشند. در كل مي¬توان بيان نمود كه نمونه رسوبات مورد مطالعه از نظر اندازه ذرات دامنه¬اي از ماسه ريز تا پبل ريز را تشكيل مي¬دهند. با توجه به نمودارهاي دانه سنجي رسم شده، هر 3 نمودار بايمدال ميباشند و لذا استنباط ميشود كه رسوبات داراي 2 منشا باشند (موسوي حرمي 1374). مقادير پارامترهاي آماري نظير: جورشدگي، كج¬شدگي و كشيدگي براي هر 3 نمونه رسوب با استفاده از نمودار تجمعي در مقياس حسابي محاسبه گرديد كه نتايج اين آناليز به ترتيب بيانگر جورشدگي بسيار ضعيف،كج¬شدگي شديداً به سمت ذرات درشت و نهايتاً كشيدگي بسيار پهن براي هر سه رسوب مورد مطالعه مي¬باشد. همچنين با توجه به پارامترهاي جورشدگي،كشيدگي و كج شدگي استنباط ميشود كه منشا رسوبات رودخانه اي با سرعت و قدرت بالا بوده است كه باعث شسته شدن ذرات ريز و باقي ماندن ذرات درشت شده كه منجربه جورشدگي بسيار ضعيف،كج شدگي شديداً به سمت ذرات درشت و نهايتاً كشيدگي بسيار پهن براي هر سه رسوب مورد مطالعه شده است. چنين رودخانه قدرتمندي توان جابجايي قطعات بزرگ اسكلتي فيل ها را نيز ميسر ساخته است.