ميراث خواجه نظام‌الملك و تداوم جهان نمادين ايراني

بي‌ترديد خواجه نظام‌الملك طوسي يكي از كاردان‌ترين وزيران تاريخ سياسي ايران در تداوم انديشۀ ايران‌شهري در دورۀ پساايران باستان بوده است. با مروري بر اوضاع و احوال زمانۀ خواجه و نگارش كتاب ارزشمند سياست‌نامه توسط وي، اين پرسش مطرح مي‌شود كه هدف خواجه از نگارش سياست‌نامه چه بود و چرا از آن اثر به‌عنوان واپسين تلاش در جهت مانايي جهان نمادين ايران ياد مي‌شود؟ از نظر نويسندۀ اين مقاله، با سقوط ايران باستان و ورود مهاجمان عرب و ترك به ايران، بيم آن مي‌رفت كه فرهنگ و عرصه‌هاي هويتي ايرانيان در اثر اين تهاجم به فراموشي رود. درنتيجه پاره‌اي از حماسه‌سازان ايراني نظير فردوسي و خواجه نظام‌الملك در راستاي مانايي نظام نمادين فرهنگي ايران، مبادرت به خلق آثاري كردند كه ذهنيت تاريخي ايرانيان را تداوم بخشند. در اين مقاله سعي مي‌كنيم با بهره‌گيري از مفهوم كانوني ذهنيت نمادين ايرانيان به توصيف و تبيين ميراث خواجه نظام‌الملك بپردازيم. از اين نظر، ذهنيت نمادين ايرانيان ميراثي فلسفي نيست، بلكه صرفاً يادآور سنت‌ها، آيين‌ها و نمادهايي است كه به‌دست متفكراني همچون خواجه به‌منظور تداوم ايرانيت در قالب‌هاي زباني و نمادپردازي ادبي و سياسي به تصوير كشيده شده است.