واكاوي امور خارجه در انديشۀ خواجه نظام‌الملك

خواجه نظام‌الملك يكي از بزرگ‌ترين سرمايه‌هاي ارزشي و نماد سياست‌ورزي در ايران به شمار مي‌آيد. در سازۀ فكري خواجه نوعي امتزاج بين انديشۀ ايرانشهري و اسلامي با ارجحيت انديشۀ ايرانشهري مشاهده مي‌گردد. يكي از بزرگ‌ترين ابتكارات خواجه ارجاء مشروعيت پادشاه به خداوند و بحث از فرّه ايزدي است. وي با نگاه واقع‌بينانه و بر مبناي مصلحت در سياست‌نامه به ارائۀ تكنيك‌هاي بايسته‌اي پرداخته كه كاربست آنها اسباب قدرت و نيرومندي ايران را در روابط خارجي فراهم مي‌كند. چنان‌كه خود خواجه اذعان داشته هيچ پادشاهي از داشتن سياست‌نامه بي‌نياز نيست. در اين پژوهش با بررسي سياست‌نامه به آراء و انديشۀ خواجه در رابطه با سياست خارجي به‌عنوان يكي از مباحث ابتكاري وي خواهيم پرداخت. پرداختن به اين بخش از ميراث تفكر ايران در شناخت تاريخ تطور اين مقوله و نيز القاي خودباوري به ايرانيان به‌عنوان خالقان بسياري از امور و علوم مؤثر خواهد بود. ازاين‌رو اين مقاله با روش هنجاري به‌دنبال پاسخ‌گويي به اين سؤال است كه بايسته‌هاي امور خارجي در انديشه و ذهنيت خواجه كدام‌اند؟ يا سياست خارجي مطلوب در ديدگاه او چگونه است؟