تحليل و مقايسه ديدگاه ابن‌سينا و فيزيكاليسم درباره «چيستي لذت و الم»

لذت و الم از جمله كيفيات نفساني به شمار مي‌روند كه بحث از آنها همواره مورد توجه فلاسفه مسلمان و متفكران معاصر غربي بوده است. ابن‌سينا از جمله فلاسفه‌اي مسلماني است كه مباحث مفصلي در مورد لذت و الم مطرح كرده است. همچنين فيزيكاليست‌ها نيز به طور خاص بحث‌هاي در مورد لذت و الم مطرح كرده‌‌اند؛ از اين رو پرداختن به اين مسئله اهميت دارد. در اين نوشتار كه مطالب به‌صورت كتابخانه‌اي گردآوري و به روش عقلي مورد تحليل قرارگرفته شده، ابتدا به تعريف لذت و الم پرداخته‌شده است، سپس نظريه ابن‌سينا در مورد وجودي بودن الم مورد بررسي قرارگرفته شده است. ابن‌سينا الم را امري وجود دانسته و بر اساس طبيعيات قديم تبييني فيزيكاليستي از الم ارائه داده است و آن را حاصل تفرق اتصال پوست و اعصاب بدن دانسته است، اما نظريه وجودي بودن الم از سوي فيلسوفاني همچون ملاصدرا مورد نقد قرارگرفته است. همچنين ابن‌سينا براي هر يك از قواي نفس لذت و الم خاصي قائل شده است و به تبع تقسيمات قواي نفس، لذت و الم را به حسي، خيالي، وهمي و عقلي تقسيم كرده و ماهيت هر يك از آنها را توضيح داده است. در نظريه فيزيكاليسم لذت و الم چيزي فراتر از فعل و انفعالات شيميايي در اعصاب و مغز نيست. در چنين رويكردي بر اساس يافته‌هاي علوم جديد تبيين تجربي از چيستي و فرآيند پيدايش لذت و الم ارائه شده است. ديدگاه ابن‌سينا در مورد چيستي لذت و الم حسي، خيالي و وهمي شباهت‌هايي به ديدگاه فيزيكاليست‌ها دارد، چرا كه ابن‌سينا قواي حيواني نفس كه شامل حواس و قوه متخيله و قوه واهمه مي‌شود را مادي و منطبع در بدن و مغز مي‌داند و به تبع آن لذت و الم هر يك از اين قوا نيز مادي و منبع در بدن و مغز مي‌داند، اما قوه عاقله را مجرد از ماده و لذت و الم آن را غيرمادي مي‌داند؛ ازاين‌رو در پايان به ذكر نقاط اشتراك و اختلاف هر دو ديدگاه پرداخته‌شده است.