بايسته‌هاي تحقق انسجام اجتماعي: ضرورت گفت‌وگو و تعامل با اقشار مختلف جامعه

عدالت از شاخص‌هاي مهم وضعيت پيشرفت در جامعه اسلامي محسوب مي‌شود و دستيابي به عدالت بدون دستيابي به نظم اجتماعي و ملزومات آن از جمله وفاق و انسجام اجتماعي امكان‌پذير به نظر نمي‌رسد. در سند الگوي ايراني اسلامي پيشرفت نيز تدابيري همچون تقويت تشكل‌هاي مردمي به منظور تحكيم ساختارهاي دروني و بالا بردن سرمايه اجتماعي گنجانده شده است كه تحقق چنين تدبيري بنا بر نتايج مطالعات پيشين، در گرو تحقق انسجام اجتماعي است، مسئله مطالعه حاضر تبيين ملزومات و ضروريات انسجام اجتماعي با تأكيد بر نقش توده‌ها و اقشار مختلف مردم است. مطالعه شامل دو مرحله است: مصاحبه با نخبگان و مصاحبه با نمونه‌هايي از اقشار مختلف جامعه. در مرحله اول براي تعيين عوامل تحقق انسجام اجتماعي با صاحب‌نظران و استادان حوزه علوم اجتماعي مصاحبه عميق نيمه ساختاريافته صورت گرفت و داده‌هاي كيفي به دست آمده با بهره‌گيري از نظام كدگذاريِ نظريه زمينه‌اي تحليل شد. مرحله دوم بر مبناي مصاحبه با نمونه‌هايي از اقشار مختلف جامعه انجام شد. بر اساس يافته‌هاي مصاحبه با صاحبنظران، لوازم تحقق انسجام اجتماعي كه نقش‌آفريني نخبگان نيز در مهيا شدن آنها مؤثر هستند، عبارت‌اند از: گفت‌وگو و تعامل در تمام سطوح و اقشار جامعه، پذيرش تكثر و تفاوت‌ها، وجود احزاب و تشكل‌هاي مدني فعال و واقعي، و آگاهي از وضعيت موجود و شناخت مسائل. صاحب‌نظران عدم وجود گفتگوهاي سازنده و بهره‌گيري از نقد و نظر توده‌هاي مردم را به عنوان مانعي در برابر همبستگي و انسجام اجتماعي مطرح كرده‌اند. از ديدگاه توده‌ها، تشديد تناقض در حرف و عمل، عدم پاسخگويي مسئولان، ايجاد دوقطبي‌هاي كاذب، شفاف نبودن اولويت‌هاي كليدي، و ترجيح مسائل فرعي بر اصلي از طرف سياست‌گذاران، مهم‌ترين موانع انسجام اجتماعي محسوب مي‌شوند. رفع چنين موانعي نيازمند گفت‌وگو و تعامل با اقشار مختلف جامعه است. نظم و انسجام اجتماعي از پايين به بالا اتفاق مي‌افتد و توده‌ها بايد بتوانند تأثيرگذار باشند. براي تحقق الگو بايد در سطوح مختلف جامعه درباره الگو صحبت شود و محدوديتي براي طرح آن در مجامع مختلف وجود نداشته باشد.