انگاره ازدواج در بين جوانان ايراني؛ سنخ‌ها و چالش‌ها

بي‌ترديد ازدواج و تشكيل خانواده يكي از مهم‌ترين نهادهاي اجتماعي است كه نقش مهمي در رشد جسمي و تعالي روحي و معنوي انسان‌ها دارد. از طرفي با توجه به برخي از تغييرات و مسائل خانواده، به نظر مي‌رسد تحليل وضعيت ازدواج و گرايش جوانان به آن، بيش از همه نمايانگر يك نياز مبرم به ارائه يك چهارچوب تحليلي در قالب «انگاره ازدواج» باشد تا در عين توصيف و تبيين نگرش جوانان نسبت به ازدواج بتوان به صورت‌بندي سنخ‌هاي ازدواج و چالش‌هاي آن پرداخت. با عنايت به هدف اصلي پژوهش از دو روش تحقيق «پيمايش» و «تحليل روند» استفاده شده است. نتايج حاصل نشان مي‌دهد كه 22 درصد از جوانان نگرش مثبت و در مقابل 26 درصد نگرش منفي نسبت به ازدواج دارند. بر اساس تحليل چند متغيره داده‌ها رابطه ارزش ازدواج با نگرش به ازدواج برابر با بتاي 36/0، معناي ازدواج برابر با بتاي 25/0، هنجار ازدواج برابر با بتاي 29/0 و فرصت ازدواج برابر با بتاي 14/0 مي‌باشد. با مروري كلي و تحليل يافته‌هاي مطالعات كمي و كيفي مختلف، مي‌توان چنين استنباط نمود كه انگاره ازدواج در بين جوانان ايراني در مواجهه با دو الگوي «كنش انتخابي ازدواج- ساخت نهادي ازدواج» تعيين مي‌يابد. به طور دقيق‌تر چنين انگاره‌اي در قالب غلبه كنش انتخابي بر وجه نهادي خانواده با چهار سنخ الگوي ازدواج و تشكيل خانواده (فردگرايانه، رابطه‌اي، ديني و اقتضايي) قابل شناسايي و تحليل است كه به نوبه خود زمان‌بندي ازدواج، معيارهاي همسرگزيني، ارزش‌ها هنجارهاي ازدواج و نيز معنا و موانع ازدواج متفاوت فهم مي‌شود؛ به عبارتي هر چه جوانان فهم نهادي‌تري نسبت به ازدواج داشته باشد نگرش آنها به ازدواج مثبت‌تر مي‌شود. بر اين اساس هر چه افراد تلقي‌شان از ازدواج امري فردي، انتخابي و بدون موافقت خانواده باشد، نگرش منفي‌تري خواهد.