انتخاب‌هاي فناورانه در ايران معاصر (اقتصاد سياسي فناوري‌ها و پيامدهاي اجتماعي آنها)

نوسازي يكي از كليدي‌ترين فرآيندهاي معاصر بر حيات معاصر ايرانيان بوده است. بدون اين مفهوم نمي‌توان برنامه‌هاي توسعه و تحولات جامعه ايراني را فهميد. يكي از ساحت‌هاي كليدي برنامه‌هاي نوسازي در ايران،‌ حوزه‌هاي فناورانه بوده است كه برخي از آنها نقش زيرساختي داشته‌اند و برخي نقش كاربري عمومي و همگاني. در بخش اول مي‌توان فناوري‌هاي زيرساختي‌اي مانند سدسازي، صنايع انرژي هسته‌اي، ‌تأسيسات صنعت نفت و ... را مي‌توان نام برد و در بخش دوم هم صنايعي مانند ماشين، گوشي‌هاي همراه و تلويزيون و ... را مي‌توان نام برد. اما نكته كليدي فهم منطق سياست‌گذاري‌هاي حكومت در اين باره در دوره معاصر و بالأخص چهار دهه اخير است. در اين مقاله تلاش خواهيم كرد ببينيم با چه منطقي اين سياست‌گذاري‌هاي و اجراهاي آنها شكل گرفته و وضعيت اين فناوري‌هاي در تداوم يا تغييرات مقطعي چگونه برنامه‌ريزي شده است. براي اين منظور بايد دقت كرد هر گونه انتخاب فناورانه در جامعه ايراني به دليل دولت‌محور بودن سياست‌گذاري‌هاي توسعه، عملاً ذيل منطق گفتماني حكومت قابل فهم است. از اين رو بايد رابطه متقابل انتخاب‌هاي فناورانه و اقتصاد سياسي آنها را به عنوان يك مؤلفه تركيبي براي فهم پيامدهاي هر گونه‌اي از فناوري در جامعه ايراني مد نظر قرار داد. در اين مقاله تلاش خواهم كرد اين مؤلفه تركيبي را به عنوان مقوله كليدي براي فهم انتخاب‌هاي فناورانه در جامعه ايران و تحليل وضعيت هر گونه از فناوري‌ها تشريح كنم.