الزامات تحقق پيشرفت درياپايه

حوزه‌هاي آبي، به‌ ويژه درياها، هميشه‌ي تاريخ در زندگي بشر نقش‌آفريني كرده‌اند و سهم قابل توجهي از پيشرفت كاروان بشري را بر عهده داشته‌اند. پس از اختراع ماشين بخار و وقوع انقلاب صنعتي اين نقش‌آفريني برجستگي بيشتري يافت به گونه‌اي كه دريا بستر تحولات متعدد اقتصادي، سياسي و اجتماعي و تمدن درياپايه صبغه غالب تمدن نوين در بسياري از كشورها و پيامد آن قدرت دريايي وجه غالب قدرت در معادلات بين‌المللي شد. اين ماجرا تا به امروز نيز با فراز و فرودهايي جريان داشته است به گونه‌اي كه امروزه درصد قابل توجهي از تجارت جهان از مسير حمل و نقل آبي صورت مي‌گيرد، اغلب شهرهاي جهان و اكثر پايتخت‌هاي پر جمعيت بر كرانه دريا ساخته شده‌اند و قدرت نظامي و سيطره بر اقيانوس‌ها و آبراهه‌ها در تنظيم روابط بين دول و موقعيت ژيوپولتيكي كشورها بسيار تأثيرگذار است. اما ايران علي‌رغم پيشينه تاريخي دريانوردي، موقعيت استثنايي جغرافيايي در شمال و جنوب و دارا بودن سواحل طولاني فقط اندكي از قابليت‌هاي آبي و دريايي خود را مورد استفاده قرار داده است. طي يك دهه گذشته تأكيد بر توجه به اقتصاد درياپايه، استقرار جمعيت در نوار ساحلي جنوب و استفاده از ظرفيت عظيم نهفته و موجود در دريا، هم در اسناد فرادست توسعه كشور و هم در بيانات مسئولان عالي نظام پربسامد بوده است و البته قدم‌هايي در اين مسير برداشته شده است. اما استفاده از قابليت‌هاي دريايي در روند پيشرفت كشور مستلزم چه تمهيداتي است؟ براي نيل به يك قدرت دريايي و جريان يافتن توسعه درياپايه در ساخت و بافت نظام اقتصادي ايران و در نتيجه يافتن سهم مناسب در توليد ملي چه الزاماتي بايد مورد توجه قرار گيرد و به اجرا درآيد؟ كدام الزامات نرم‌افزاري؟ كدام الزامات سخت‌افزاري؟ كدام الزامات سياسي؟ فرهنگي؟ ساختاري؟ فرايندي؟ تحقق پيشرفت دريامحور، به گونه‌اي كه پيشرفت ملي ما، به عنوان برآيند هر دو وجه خشكي‌پايگي و درياپايگي، با حداكثر كارايي و عادلانه بودن ظهور يابد نيازمند توجه اولويت‌مند و عميق به مجموعه الزاماتي است تا مفاد و محتوي الگوي اسلامي ايراني پيشرفت از جمله تبديل ايران به قطب ارتباطات منطقه‌اي و بين‌المللي و نيز قطب راهبردي علمي و اقتصادي و پيشتازي در عرصه فرهنگ به خوبي عملياتي شود. در اين مقاله به روش اسنادي و كتابخانه‌اي به همراه پويش رسانه‌اي اهم الزامات احصاء و تبيين شده‌اند. برخي از الزامات از دل آسيب‌شناسي روند گذشته و وضع موجود سربرآورده‌اند و برخي معطوف به نگاه آينده‌نگرانه به تحولات منطقه‌اي و بين‌المللي، تحولات فناوري و تغييرات اقليمي تعيين شده‌اند.