بررسي چگونگي كاربرد وجه فعل امري در غزليات مولوي

در اين پژوهش كوشش شده تا از ميان انواع وجه فعل‌هايي كه در غزليات مولوي بكار رفته است، وجه فعل امري از نظر نحوه ي كاربرد فعل از بعد معنايي و همچنين ميزان تأثيرگذاري اين وجه فعل، در سخن واكاوي شود. روش تحقيق در اين پژوهش، كتابخانه اي، آماري و توصيفي–تحليلي است. دامنه ي پژوهش، پنجاه غزل از مولوي است كه به ترتيب الفبايي، مطالعه و فيش برداري شده است. سپس، با گرفتن بسامد آماري به روشي علمي و دقيق، انواع وجه فعل و بطور خاص، وجه فعل امري، بررسي، توصيف و تحليل شده است. نتايج نشان داد كه از مجموع 307 جمله اي كه در ابيات پنجاه غزل مولوي وجود داشت، 287 مورد (48/93 درصد) وجه فعل امري مثبت و 20 مورد (52/6 درصد) وجه فعل امري منفي (نهي) بكار رفته بود. همچنين در بررسي معاني ثانويه ي جمله ها و افعال خبري، توجه مولانا به مفاخره، آسودگي و اظهار انبساط و شعف، استهزا، و ملامت، هشدار، اندوه و تأسف و در نهايت روشنگري و ارشاد بيش از ساير معاني بوده است، كه مي تواند نشاني از والا منشي و انبساط و انقباض احوال دروني و همچنين استغراق در مقام رضا باشد. اينگونه تصاوير متناقض دروني كه به دليل عرفان و غرق شدگي در وحدت وجود است، در سرتاسر غزليات مولانا، همچون مثنوي كبير، رخ مي نمايد.