واكاوي بينامتنيت قرآني در پانزده قصيده از خاقاني

يكي از رويكردهاي مهم و موضوعات قابل توجه در ادب معاصر تناص يا بينامتني است. بينامتني بيانگر تعامل بين متون ادبي بوده و اصطلاحاً به انتقال لفظ يا معني يا هر دو از متني به متن ديگري از اثري به اثر ديگر اطلاق مي شود. از ميان انواع مختلف بينامتنيت در ادبيات، بينامتنيت ديني جايگاه ويژه اي را به خود اختصاص داده است كه در اين بين قرآن كريم نقشي بي بديل را ايفا نموده و همواره زينت بخش آثار و اشعار بسياري از ادبيات معاصر بوده است. نيز متن بي بديل است كه از ديرباز آثار و سروده هاي بسياري از سخنوران و شاعران با آن پيوند و ارتباط ناگسستني برقرار نموده است؛ از جمله اين شاعران، خاقاني شرواني است كه غالب قصايدش به شدت تحت تأثير ظاهر و باطن قرآن قرار گرفته است. اين جستار با تكيه بر رويكرد توصيفي ـ تحليلي و با هدف واكاوي بينامتنيت قرآني در بزم ديرينه عروس (شرح پانزده قصيده از ديوان خاقاني) صورت پذيرفته است. دستاورد پژوهش حاكي از آن است كه در قصايد خاقاني سه نوع بينامتنيت قرآني وجود دارد كه نخستين آنها بينامتنيت لفظي است كه در آن واژه ها يا آياتي از متن قرآن در اشعارش آمده است. دومين مورد بينامتنيت مضموني در اشعار اوست كه در آن از مضامين و درون مايه هاي قرآني در اشعارش بهره برده است. سومين مورد از بينامتنيت قرآني اشعار خاقاني شرواني به قصه هاي قرآني اختصاص دارد كه هر چند در برخي از آنها بينامتنيت لفظي نيز وجود دارد؛ اما بايد آن ها را زير مجموعه ي بينامتنيت مفهومي از آيات قرآن دانست.