وجوه مكالمه‌اي روايت در كشف‌الأسرار مقدسي به مثابۀ يك رسالۀ عرفاني

باختين معتقد بود هر شخصيت در روايت، صدايي دارد و اين صداهاي مختلف در يك متن، علاوه بر اينكه حق حضور دارند، بايد بتوانند بدون اينكه يكي بر ديگري مسلط شود، ويژگي گفتگومندي را ظاهر كنند. در اين مقاله، با روش تحليلي _ توصيفي و ابزار كتابخانه‌اي و با توجه به رويكرد باختين به گفتگومندي، سعي داريم به بررسي مبحث منطق گفتگويي در كشف‌الأُسرار مقدسي، يكي از متون تعليمي _ ارشادي، بپردازيم. آنچه در اين متن، بيش از ساير عناصر به چشم مي‌خورد، گفتگوي عناصر مختلف طبيعت است و با توجه به محتواي تعليمي اين اثر، منطق حكم مي‌كند تمام اين صداهاي مختلف در نهايت به يك مسير و يك صداي واحد هدايت شود؛ بر اين اساس، ما تمامي اين گفتگوها را بررسي كرديم تا بتوانيم به اين پي ببريم كه نويسنده چطور توانسته در راستاي هدف ارشادي و تعليمي اين اثر، تمامي صداها را هدايت كند و مانع از تشتّت گفتگو در اين روايت گردد. نتايج اين پژوهش حاكي است در كشف‌الأسرار در پي جدل بين طيران و عناصر آفرينش، هر يك از عناصر به معرفي خويش مي‌پردازند. اين گفتگوها كه تماماً نتيجۀ منطقي دارند و يكي از طرفين ديگري را مجاب مي‌كند تا به نتيجه دلخواه خويش بكشاند، زماني كه با سير جدالي همراه مي‌شوند، در داستان حركت ايجاد كرده و آن را طبيعي‌تر جلوه مي‌دهند. اين گفتگوها به طور كلي از چهار ساختار پيروي مي‌كنند و راوي در انتهاي هر ساختار، سعي مي‌كند گفتگو را به يك مسير واحد ختم كند؛ بر اين اساس، منطق گفتگوي باختين در اين متن جايگاهي ندارد و شايد بتوان گفت در تمامي متون تعليمي و ارشادي كه راوي/ نويسنده سعي در تك‌صدا كردن متن دارد، منطق گفتگويي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار نيست.