بحثي مختصر در لوتر قلندري (براساس مكتوبات قلندران منسوب به عبيد زاكاني)

در ايران بسياري از گروه‌ها،‌ فرقه‌ها و حتي برخي از صاحبان اصناف و حرف به‌مرور زمان زباني خاص را ابداع مي‌كردند كه شناختن جزييات آن و حتي درك كلي آن براي ديگران سخت و گاه غيرممكن مي‌نمود. قلندران يكي از مهم‌ترين طبقات اجتماعي در ايران بودند كه انديشه و به تبع آن زباني خاص خود داشتند و هنوز نشانه‌هايي روشن از ايشان در فرهنگ ايران ديده مي‌شود. به رغم همة كوشش‌هاي ارزشمندي كه در شناخت قلندران انجام شده است،‌ هنوز بسياري از نكات پيرامون ايشان ناديده يا ناشناخته باقي مانده است. زبان يا لوتر قلندري كه رگه‌هايي از آن در آثار به جاي مانده از ايشان ديده مي‌شود يكي از موضوعات شايستۀ تأمل است. ازين ميان نامه‌هاي قلندران به يكديگر، احتمالاً به دليل آشنايي و زبان مشترك، به نسبت كوتاهي‌شان مشحون از واژگان، اصطلاحات و حتي نمايانگر شيوۀ سلوك و انديشيدن ايشان است. شهره‌ترين اين نامه‌ها از ديرباز در كليّات عبيد زاكاني، در ميانۀ «رسالۀ دلگشا»، آمده است كه از نظر واژه و اصطلاحات قلندري غني و به همان اندازه ديرياب است. ما در اين‌جا پس از بحثي مختصر دربارۀ سبك نامه‌ها، با مقايسة دستنويس‌ها و منابع ديگر مي‌كوشيم تا برخي از ابهامات اين نامه‌ها را رفع كنيم.