برّرسي رفتارهاي تغذيّه اي و خصوصيّات تخميري شكمبه در ميـش‌هاي تركي- قشقايي در دو اقليـم ييـلاق و قشـلاق

Investigating the nutritional behaviors and ruminal fermentation properties in Turki Qashqei ewes in Yilaq and Qeshlaq

مقدمه: در مناطق گرمسيري تنش گرمايي به عنوان مانع اصلي توليدات دامي است كه رفاه عمومي دام، رشد، سوخت و ساز پروتئين، انرژي و تراز مواد معدني، توليد مثل و توليد دام را به مخاطره مي اندازد، و مي تواند زيان اقتصادي قابل توجّهي را به دنبال داشته باشد. اما مقدار شدّت آثار ناشي از تنش گرمايي بر حيوان، مي تواند بسته به گونه‌ي دام، نژاد و شرايط پرورش متفاوت باشد. بنابراين هدف اين پژوهش، برّرسي رفتارهاي تغذيّه اي و خصوصيّات تخميري شكمبه در ميش هاي تركي-قشقايي در دو اقليم ييلاق و قشلاق بوده است. مواد و روش‌ها: در اين آزمايش از 16 رأس ميش شيرده‌ي تركي قشقايي با ميانگين شكم زايش 21/0±81/2 (ميانگين ± خطاي استاندارد)، وزن زنده‌ي 84/0±81/44 كيلوگرم، توليد شير 65/5±06/306 گرم و نمره‌ي بدني 07/0±23/3 استفاده شد. اين آزمايش در قالب يك طرح كاملاً تصادفي با دو تيمار (اقليم قشلاقي و اقليم ييلاقي) و تعداد تكرار برابر در هر تيمار (8 = n) در دو منطقه‌ي قشلاق (افزر شهرستان قيروكارزين استان فارس به عنوان قشلاق) و منطقه ييلاق (كمانه شهرستان سميرم استان اصفهان به عنوان ييلاق) به مدت 21 روز شامل 14 روز دوره عادت دهي و 7 روز نمونه‌گيري انجام گرفت. آناليز آماري نتايج به‌دست آمده از روش Mixed Model در نرم‌افزار آماري SAS ويرايش 2/9 استفاده شد و مقايسه ميانگين‎ها با استفاده از آزمون دانكن در سطح معني داري 05/0 انجام شد. نتايج و بحث: داده هاي به دست آمده از اين پژوهش نشان دادد كه، نوع اقليم بر همه‌ي رفتارهاي تغذيّه اي مورد برّرسي در ميش هاي آزمايشي، بطور معني داري اثر گذار بوده است (0۵/0 P)، اما زمان نمونه‏برداري (صبح يا ظهر) فقط بر مدّت زمان خوردن اثر داشت (0۵/0 P). همچنين داده ها نشان دادند كه نوع اقليم بر قابليّت هضم مادّه‌ي خشك، ماده آلي و الياف نامحلول در شوينده ي خنثي (NDF) بطور معني داري اثر گذار بوده است (05/0≥P). علاوه بر اين، نوع اقليم نيز بر pH شكمبه، غلظت استات، پروپيونات، نسبت پروپيونات به استات، آمونياك كل و تعداد پروتوزاها اثر معني‌داري داشت (0۵/0≥P). زمان نمونه‏برداري نيز بر pHشكمبه و غلظت اسيدهاي چرب استات، پروپيونات، نسبت پروپيونات به استات و تعداد پروتوزاها و غلظت آمونياك غير يونيزه، اثر معني‏داري داشت (0۵/0≥P). همچنين برهم كنش زمان در اقليم نيز بر غلظت استات، پروپيونات، نسبت پروپيونات به استات، تعداد پروتوزاها و غلظت آمونياك كل، اثر معني داري را نشان داد (0۵/0≥P). نتيجه گيري كلّي: بطور كلّي مشاهدات اين پژوهش نشان داد كه كليّه ي رفتارهاي تغذيّه اي مورد برّرسي شامل؛ مدّت زمان خوردن، نشخواركردن، جويدن، و استراحت كردن در ميش ها در اقليم ييلاقي بالاتر از اقليم قشلاقي بود. همچنين تنش گرمايي در منطقه‌ي قشلاق موجب تغيير الگوي تخمير و كاهش pH شكمبه شد و غلظت اسيدهاي چرب فرّار را تحت تأثير قرار دارد.

Introduction: In tropical regions, thermal stress is the main obstacle to production, whether it endangers the general livestock, growth, metabolism, energy and balance of minerals, reproduction and livestock production. Also, tropical regions with hot seasons always have a negative effect on breeding. Sheep are kept in hot areas, this animal suffers heat damage and its side effects such as production loss and economic losses follow. Therefore, the aim of this study was to investigate the nutritional behaviors and rumen fermentation characteristics of Turki-Qashqai ewes in the two climates of Yilaq and Qeshlaq. Materials and Methods: In this experiment, 16 of Turki-Qashqei lactating ewes with an average birth weight of 2.81±0.21 (mean ± standard error), live weight 44.81±0.84 kilograms, milk production 306.06±5.65 grams and physical score of 3.23±0.07 was used. This experiment was conducted in a completely randomized design with two treatments (Yilaq and Qeshlaq) and the same number of repetitions in each treatment (n=8) in two regions of Qeshlaq (Afzer, Qir-o-karzin city, Fars province) and Yilaq (Kamaneh, Semiram, Isfahan province) for 21 days, including 14 days of habituation period and 7 days of sampling. The statistical analysis of the results obtained by the Mixed Model method of SAS statistical software (9.2) was used and the comparison of means was done using Duncan s test at a significance level of 0.05. Results and discussion: The data showed that the type of climate had a significant effect on all the nutritional behaviors investigated in the ewes (P≤0.05), but the sampling time (morning or mid-day) only affected on the eating time (P≤0.05). In addition, climate type had a significant effect on rumen pH, acetate, and propionate concentration, ratio of propionate to acetate, total ammonia, and the number of protozoa (P≤0.05). Sampling time also had a significant effect on rumen pH, fatty acid concentration of acetate, and propionate, ratio of propionate to acetate, number of protozoa, and concentration of non-ionized ammonia (P≤0.05). Moreover, the interaction of time in climate was also significant on the concentration of acetate, and propionate, ratio of propionate to acetate, the number of protozoa and the concentration of total ammonia (P≤0.05). Conclusion: In general, the observations showed that all nutritional behaviors investigated include; The duration of eating, ruminating, chewing, and resting in sheep was higher in Yilaq than in Qeshlaq. Also, heat stress in Qeshlaq region changed the fermentation pattern, reduced rumen pH, and affected the concentration of volatile fatty acids.