بررسي داستان قرآني يوسف (ع) در آثار سعدي

A study of the Quranic story of Yusuf (AS) in Saadi s works

سوره يوسف يكي از پر رمز و رازترين سوره‌هاي قرآن است كه به علّت اثر مهمي كه در تكميل نفس و تعليم و تربيت انسان برعهده دارد خداوند آن را «احسن القصص» ناميده است. كمتر سخنوري است كه در سروده‌هاي خود نامي از يوسف نياورده باشد زيرا آنچه كه مربوط به حوادث و سرگرمي‌هاي زندگي است از عشق و سياست، راستي و دروغگويي، محبت و حسادت و جز آن غالباً در طي اين داستان بيان شده است. سعدي از جمله شاعراني است كه در اشعار خود از اين داستان الهام گرفته و به وجوه گوناگونِ اين داستان از قبيل: دلدادگي زليخا به يوسف، حُسن يوسف، بوي پيراهن يوسف، به چاه افتادن يوسف، نجات يوسف از چاه، حسادت برادران، گرگ و پيرهن ندريده، خواب يوسف، بضاعتِ مُزجات و ... اشاره كرده است. وي در آثار خود 47 بار آشكارا و بوضوح از يوسف (ع)، عناصر و شخصيت‌هاي مربوط به حكايت يوسف نام برده و بخش‌هايي از داستان او را بازگو كرده است. سعدي در مذمت دروغگويي از برادران يوسف نام مي‌برد و در جاي ديگر انسان دانا در بين افراد جاهل و كوته‌بين را به يوسفِ گرفتار در چاه ياد مي‌كند، همچنين بر اساس عقايد اشعري، شاعر در بيتي ديگر رها شدن يوسف از چاه كنعان و به عزيزي مصر رسيدن را خواست اراده الهي مي‌داند و در بيتي عزت و عزيزي حضرت يوسف را مرهون خوب كرداري او مي‌داند. سعدي از تعابير ديگري مانند يوسفِ گل، چاه كنعان، كاروان مصري، زليخاي صبا، بانوي مصر، سوداي زليخا، مصر دل، يوسف صديق، دختران مصر، يوسفِ عهد، مصر چمن، يوسفِ گم‌گشته، آل يعقوب، بضاعت مزجات، يوسفِ دل، يوسفِ مصري، احسانِ يوسف نيز در اشعار خود بهره جسته است. خلاصه اينكه داستان قرآنيِ حضرت يوسف (ع) از آن‌رو كه سرشار از حقايق و دقايقِ تعالي بخش و عبرت آموز، عشقِ پاك و عواطف عميقِ بشري و شرح حال انسان‌هاي عاشق و آزاده است، در اشعار اين شاعر حكيم بازتاب گسترده‌اي داشته است.