بررسي مقايسه اي سرعت روايت در حكايتي مشترك بين سه راوي (نظامي عروضي، دولتشاه سمرقندي، فخرالدين علي صفي)

A comparative study of narrative speed in a common anecdote between three narrators

زمان يكي از عناصر مهم در روايت است. دو نوع زمان در روايت وجود دارد: زمان ساعتي يا تقويمي و زمان روايي. راوي با استفاده از زمانِ روايي و عواملي ديگر سرعت روايت را در راستاي هدفش از روايت، افزايش يا كاهش مي دهد. حكايت نرد بازي كردن طغانشاه و سرودن يك دوبيتي توسط ازرقي در حكايت ششم از مقالة دومِ چهارمقالة نظامي عروضي آمده است. دولتشاه سمرقندي در تذكره الشعراء و فخرالدين علي صفي در لطايف الطوايف نيز اين حكايت را بيان كرده اند. سه نويسندۀ مذكور يك واقعه را به سه شكل متفاوت روايت نموده اند. اين جستار بر آن است تا با بررسي عنصر زمان در سه روايت، ضمن مشخص نمودنِ ميزان سرعت روايت، عوامل مؤثّر بر افزايش يا كاهش آن را در هر كدام از روايت ها برشمارد. سرعت روايت در چهارمقاله نسبت به دو روايت ديگر كمتر است. از جمله عوامل مؤثر بر كاهش سرعت روايت در چهارمقاله مي توان به اين موارد اشاره نمود: توصيف، گذشته نگري، شخصيت پردازي، نثر ادبي و شاعرانه، حضور راوي، تعهد راوي نسبت به هدفش، عدم رعايت نشانه ها بر اساس الگو و رعايت الگوي ساختار روايي. حذف و نقل از جمله عوامل افزايش سرعت در روايت هاي تذكره الشعراء و لطايف الطوايف به شمار مي آيند.