رهيافت عنصر ايمان در انديشه مولانا با تكيه برمثنوي معنوي

Approaching the element of belief in molana s thought based on the masnavi maenavi

ايمان (در معني تصديق و باور داشتن) جوهرِ ديانت است و معياري است براي شناختِ حقيقتِ دين يا تَن دادن به مناسك و عادات. در آموزه‌هاي اسلامي نيز همواره به ارزش ايمان و دينداريِ توأم با اين ويژگيِ ارزشمند قلبي و اعتقادي، تأكيد شده است. علاوه بر اين، در عرفان اسلامي نيز عنصرِ ايمان، شامل اعتراف به زبان و اخلاص قلبي تعبير شده است و آن را از عمل و طاعت، منفكّ نمي‌دانند. در ميان عرفاي مسلمان، مولانا در زمرۀ كساني است كه ايمان و عمل را توأمان، شرط وصول به حقيقتِ الهي مي‌داند؛ در نگاهِ او عنصر ايمان، بسيار گسترده‌تر از مفهوم اسلام است و چنين انديشه‌اي را اگرچه بر بستر تعاليمِ كلامي اشعريّه بيان مي‌كند امّا منحصر به آن نمي‌مانَد بلكه بسيار فراتر و گسترده‌تر، تمام ديانت اسلام را مدّنظر قرار مي‌دهد؛ در نگاهِ او، ايمان حقيقتيْ قلبي و تجربه‌اي شهودي است كه خاستگاهِ آن، معرفتِ فطريِ انسان به خدا است و براي رسيدن به حقيقت آن، بايد از ظواهرِ اعمال گذشت و به مغزِ دين رسيد. مقالۀ حاضر با رويكردِ توصيفي/ تحليلي، كوششي است براي بررسي عنصر ايمان و ارتباط آن با ديانت، تقوا، عشق، كشف و شهود، عالَم غيب، اخلاق و... در مثنوي معنوي. دامنۀ مطالعه نيز تمام شش دفتر مثنوي را شامل مي‌شود. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد در نگاه مولانا، انسان فقط با شناخت مي‌تواند به ايمان حقيقي دست يابد و البته ايمان نيز بايد واجد درك و بينشي متعالي باشد وگرنه ايمانِ خشكِ استدلالي، نه تنها سببِ رستگاري نمي‌شود بلكه به زعمِ مولانا، مظهرِ حجابِ نوراني خواهد بود.