تحليل سبك شناسانۀ جملات امري در غزليّات حافظ

Stylistic analysis of imperative sentences in Hafiz s lyrics

يكي از مطالعات مهم در زبان شناسي و نيز سبك شناسي بررسي نوع جملات در يك متن ادبي است. از آنجا كه يكي از موارد آشنايي زدايي در شعر حافظ در حوزۀ نحو زبان اوست؛ بررسي انواع جملات و نوع جمله بندي هاي حافظ مي تواند كليدي براي فهم زيبايي هاي زباني شعر وي به دست دهد. در بررسي از دستورها جمله كامل ترين نقش را در بيان معنا و مضمون در يك متن ايفاء مي كند. در اين تحقيق با توجّه به بسامد قابل توجّه جملات امري در غزليّات حافظ به بررسي ساختاري و محتوايي آن پرداخته شد تا از رهگذر آن، راهي به نحوۀ استفادۀ حافظ از اين عامل زباني و نحوي يافته شود. جامعۀ آماري در بحث مورد نظر، تمامي غزليّـات حافظ بوده است كه با مراجعه به 484 غزل موجود در چاپ سايه به آمارهاي دقيقي در هر مبحث دست يافتيم. بر اين اساس بدون احتساب جملات خبري، بعد از شمارش جملات امري، شرطي، ندايي، پرسشي و سوگندي، در مجموع 2605 جمله، سهم جملۀ امري، 1300 مورد بوده است كه بالاترين درصد در ميان ساير جملات بوده است. از نتايج اين پژوهش مي توان به اين موارد اشاره كرد: حافظ به لحاظ ساختاري از الگوهايي چون، آوردن افعال امري در ابتداي دو مصــراع و يا انتهاي دو مصراع، تكرار وجوه امري، تكرار چهارگانۀ افعال امري، آوردن افعال امري به صورت متقارن و در حوزۀ محتوا بيشترين مخاطبان حافظ، مخاطب عام و سپس معشوق است.