تعيين قدرت‌هاي اجتماعي و كنشگران كليدي در راستاي مديريت مناقشات آبي (مطالعه موردي: حوزه آبخيز زاينده‌رود)

Identify social powers and key Stakeholders in managing water conflicts (Case study: Zayandehrood watershed)

آب به‌عنوان يك عامل محدودكننده ﺩﺭ شكل‌دهي و تكوين فرهنگ و تمدن ايراني، نقش تعيين‌كننده‌اي داشته است. در سال‌هاي ﺍﺧﻴﺮ، ﮐﺎﻫﺶ ﺫﺧﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺁﺏ، ﻣﻮﺟﺐ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت در زمينه بهره‌برداري ﻭ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺨﺼﻴﺺ آن‌ها ﺑﻪ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ. با توجه به كمبود آب در حوزه آبخيز زاينده‌رود، به نظر مي‌رسد اين بحران بر الگوهاي ارتباطي ميان ساكنان اين حوزه آبخيز تأثير گذاشته باشد. لذا مطالعه حاضر باهدف مديريت مناقشات منابع آب در حوزه آبخيز زاينده‌رود با محوريت روابط اجتماعي انجام‌شده و به تعيين نقاط قوت موجود در شبكه روابط اجتماعي و شناسايي قدرت هاي اجتماعي پرداخته است. براين اساس، داده هاي موردنياز از طريق پرسشنامه و مصاحبه جمع‌آوري و شبكه همكاري ميان افراد در راستاي حل مشكل كم‌آبي در روستاهاي هدف در حوزه آبخيز موردنظر با استفاده از نرم افزار Ucinet بررسي شد. بر اساس نتايج حاصل‌شده از اين تحقيق، در تحليل و بررسي پيوندهاي مشاركت درسامان عرفي روستاي برسيان كنشگران Na- Ta، Ha- Ta و Al- Be، درسامان عرفي روستاي جور كنشگران Al - Ta، Mo – Ta و Mo- So و درسامان عرفي روستاي دستجاء كنشگران Ma-Ho، Mo-Yo و Ja- Da درمجموع داراي بالاترين ميزان مركزيت درجه خروجي و مركزيت بينابيني مي باشند. اين افراد در رويارويي با مناقشات از رويكرد راه حل گرايي و مصالحه و همكاري بهره مي برند؛ بنابراين به‌عنوان قدرت هاي اجتماعي و بازوي تصميم گيري شناخته‌شده و در هماهنگ افراد و سرعت تبادل منابع و اجراي هرچه بهتر حكمراني و حل مناقشات و اختلافات در زمينه منابع آب نقش اساسي ايفا مي كنند. همچنين نتايج آزمون آماري كروسكال واليس بيانگر وجود ارتباط معنادار بين قدرت اجتماعي و نوع رفتار همكارانه در منطقه موردمطالعه ميباشد و بر اين اساس مي توان اذعان داشت قدرت هاي اجتماعي در ايجاد و تقويت رفتار همكارانه در موقعيت هاي مناقشه و اختلاف بر سر آب نقش منحصربه‌فرد و كليدي دارند.