دولت رانتير و توسعه نيافتگي در ايران: مطالعه دوره پهلوي دوم

حدود 90 سال از ايجاد دولت مدرن در ايران مي گذرد و عليرغم درآمدهاي سرشار كشور از منابع مختلف خصوصا منابع نفت و گاز از دهه 40 ميلادي، در اين مدت ايران نتوانسته گام هاي مهمي در مسير توسعه اقتصادي بردارد و معضلات و مشكلات كشور دايما افزايش پيدا كرده است. پيامدهاي سو مديريت بر درآمدهاي عظيم نفتي كه مسقتيم به خزانه دولت واريز مي شدند، ضعف بخش خصوصي و بورژوازي در ايران، پذيرش عمومي ايرانيان مبني بر اينكه دولت بايد كارگزار عمده اقتصادي باشد، عدم تبديل رانت هاي نفتي به يك نظام توليد ثروت در ايران، ويژگي هاي خالص دولت پهلوي دوم، عدم تمايل به ايجاد شرايط توسعه اقتصادي كشور و تمركز بر رشد اقتصادي، عدم تنوع بخشي به اقتصاد و توزيع عادلانه درآمدها و به طور مشخص دولت رانتير، شخصي و اقتدار گرا برخي دلايل عدم توسعه نيافتگي ايران در دولت پهلوي دوم قلمداد شده است. دولت رانتير اين رانت را در سه حوزه مشخص مورد استفاده قرار داد، اول حفظ قدرت و كسب مشروعيت با خريدهاي كلان تسليحاتي و واردات كالاهاي مختلف، دوم، استقلال از مردم و جامعه در تصميمات و سياست ها و نهايتا ايجاد روحيه رانت جويي در جامعه بجاي تقويت انگيزه براي توليد. اين مقاله با روش توصيفي تحليلي به چيستي، معايب و نقش دولت رانتير در توسعه نيافتگي ايران در دوره پهلوي دوم مي پردازد و درسهايي را براي اقتصاد ايران ارائه مي دهد.