ارزيابي مراتع خشك و نيمه خشك به منظور شناخت و توسعه گياه گون، مطالعه موردي: رويشگاه زرقان (جغتاي)، شمال شرق ايران

Evaluation of Arid and Semi-Arid Rangelands for Identification and Development of Astragalus, Case Study: Zarghan (Jaghtai) Habitat, Northeast of Iran

ايران با توجه به تنوع آب و هوايي، داراي توليدات منحصربه‌فردي در ارتباط با منابع طبيعي است، يكي از مهم ترين منابع طبيعي كه نقش تاثيرگذاري در اقتصاد و معيشت افراد بومي دارد محصولات فرعي مراتع است. استفاده و توسعه كشت گياهان دارويي-صنعتي كه در مراتع صورت مي گيرد به يكي از مهمترين فعاليت هاي مرتعداران در چند سال اخير در كشور تبديل شده است. از سويي يكي از مهم‌ترين گياهان دارويي كشور ايران، گونه هاي مولد كتيرا از جنس گون است كه در اكثر نقاط ايران پراكنده شده اند. در اين تحقيق تلاش شده است با استفاده از مطالعات پايه (فيزيوگرافي، اقليم، پوشش گياهي) و با كمك از داده‏هاي موجود و نرم افزارهاي سامانه اطلاعات جغرافيايي و همچنين مطالعات ميداني به ارزيابي مراتع خشك و نيمه‏خشك به منظور ارزيابي و توسعه كشت گياه گون پرداخته شود. نتايج مطالعات فيزيوگرافي نشان داده است كه ارتفاع حداكثر و حداقل در منطقه برابر با 1960 و 1410 متر است و بيشترين فراواني طبقات ارتفاعي مربوط به ارتفاعات 1600-1800 متر است. ارزيابي كلاس هاي شيب (درصد) نشان داده است 52% از مساحت منطقه در شيب 60-30 درصد قرار گرفته است. يافته‏هاي اقليمي بيانگر اين است كه متوسط سالانه بارش در منطقه برابر با 305 ميلي متر بوده و حدودا 80% آن در فصول زمستان و بهار اتفاق مي افتند. مطالعات پوشش گياهي نشان داده است كه تيپ غالب در منطقه As.ve-Co.er است كه 41% از مساحت را به خود اختصاص داده است و اراضي ديم و آبي مساحتي حدود 15% را در بر گرفته اند. در ارتباط با خواص صنعتي اين گياه مي توان به كاربرد آن در صنايع پارچه بافي، تهيه چسب، كاغذسازي، كفاشي و كاربردهاي متعدد آن در صنعت داروسازي مي توان اشاره نمود. از كاربردهاي دارويي آن نيز مي توان به تقويت اندام‌هاي تنفسي و پيش گيري از عفونت دستگاه تنفسي در بيماران مبتلا به برونشيت مزمن، جهت كنترل بيماري آسم و مالاري و همچنين بيماري هاي گوارشي و تقويت سيستم عصبي اشاره نمود. در نهايت بايد ذكر نمود كه 1428 هكتار از منطقه تحت رويش گياه گون قرار گرفته است كه قابليت برداشت 9085 كيلوگرم گون در يك دوره سه ساله را مي تواند داشته باشد.