منطقه هورامان مركز تنوع لاله هاي واژگون ايران

Hawraman region is center of diversity of Fritillaria L. genus in Iran

جنس لاله ي واژگون (L. Fritillaria ) يكي از جنس هاي بزرگ تك لپه اي ها و متعلق به طايفه يL. Tulipeae از خانواده ي Liliaceae است، فرم رويشي گياهان اين جنس بصورت ژئوفيت بوده كه شامل 8 زيرجنس، 2 بخشه و 150 گونه است. پراكنش گونه هاي اين جنس در نواحي معتدله ي نيمكره ي شمالي عمدتاً در مناطق مديترانه اي و بخش هاي شرق بالكان، نواحي اطراف درياي سياه، مركز آناتولي در تركيه، ايران، كردستان عراق، افغانستان، روسيه؛ سوريه، لبنان، فلسطين، اردن، پاكستان، كشمير، چين، ژاپن، يونان، بلغارستان، ايتاليا، اسپانيا، پرتغال، آفريقاي شمالي، كاليفرنيا و ارگون (Oregon) در ايالات متحده ي آمريكا است. گونه هاي جنس لاله ي واژگون داراي اهميت زينتي و دارويي مي باشند، بطوريكه در طب سنتي از گونه هايL. F. imperialis و F. persica L. براي درمان سرفه، رفع بي حالي، درمان دندان درد، كاهش تب، تسكين درد زايمان و ترميم زخم ( طب سنتي هورامان) كاربرد داشته و همچنين امروزه براي درمان بيماري هاي قلبي، سرطان و سرفه هاي شديد، آسم و تنگ نفسي استفاده مي شود. با توجه به تنوع ريختي زياد و احتمال وقوع دورگه گيري بين گونه ها، شناسايي و طبقه بندي گونه هاي اين جنس دشوار است، به طوري كه طبقه بندي-هاي پيشنهاد شده براي اين جنس مرتباً با بازنگري هايي روبرو شده است. طبق نظر (Rix (1977 ايران مركز تنوع اين جنس در سطح بالاي گونه است، هرچند كه ايران ( 19 گونه) در مقايسه با تركيه ( 36 گونه) تعداد گونه هاي كمتري دارد ولي با توجه به اينكه گونه-هاي مختلف از چهار زير جنسPetilium, Theresia, Fritillaria و Rhinopetalum با مهاجرت از آسياي مركزي، مديترانه و قفقاز در فلات ايران تلاقي پيدا نموده اند، منجر به تنوع بالا (سطح زير جنس) در ايران شده است. نظر به اينكه در بيش از 52 درصد لاله هاي واژگون ايران (10 گونه از 19 گونه ي معرفي شده در ايران) در منطقه ي هورامان رويش دارند و از اين تعداد، سه گونه از آنها شامل لاله واژگون هوراماني F. avromanica Advay Teksen ، لاله واژگون كردستانيF. kordestanica Advay و لاله واژگون پولونينيFritillaria poluninii (Rix) Bakhshi khaniki K person اندميك و انحصاري منطقه ي هورامان محسوب مي شوند. لذا مي توان منطقه-ي هورامان را مركز تنوع گونه هاي جنس لاله ي واژگون در ايران دانست كه اين امر نشان از اهميت ذخاير ژنتيكي و غناي پوشش گياهي اين منطقه دارد كه نيازمند حمايت و توجه جدي سازمان هاي ملي و بين المللي در راستاي حفاظت از تنوع زيستي اين منطقه است.