روابط و مناسبات سياسي حاكمان محلي هورامان با حكومت مركزي در ايران (با تاكيد بر حكومت صفوي و قاجارها)

Political relations of the local rulers of Horaman with the central government in Iran (With emphasis on Safavid rule and Qajars)

هورامان به عنوان ناحيه اي مرزي و استراتژيك در غرب ايران( استان هاي كرمانشاه و كردستان) و همچنين استقرار اين منطقه در مرز مابين دو كشور ايران و عراق همواره و به ويژه از قرن ۱۰ ه.ق مورد توجه حكومت هاي منطقه در دوران هاي تاريخي بوده است. در زمان حكمراني صفويه و عثماني اين منطقه از اهميت دو چنداني در رقابت هاي بين اين دو امپراطوري برخوردار بوده و حكومت هاي ايراني همواره در حفظ هورامان موفق و حاكمان هورامان نيز تبعيت از حكمرانان ايران را خواستار و همراه آنها با مهاجمان مرزهاي غربي ايراني نبرد نموده اند. خاندان سلاطين هورامان، از بلوكات تابع ايالت كردستان ايران به مركزيت سنندج بودند. در منابع تاريخي و جغرافيايي هورامان سرزميني با قدمت و تاريخ چندهزارساله بوده و از نواحي مهم و سوق الجيشي غرب ايران محسوب مي گردد. نحوه اداره سياسي، استقلال سلسله سلاطين هورامان در دوره صفويه و تقابل هميشگي با حكومت هاي آن سوي مرز مانند عثماني و تبعيت از دولت مركزي ايران، نداشتن تعصب در برابر مذهب رسمي دولت صفويه باعث شد شاهان صفوي به آنها توجه ويژه اي كرده و تقويتشان نموده و همواره سعي در حفظ هورامان براي استفاده از قلاع و نواحي صعب العبور آن در مقابل عثماني ها داشتند. هورامان در بسياري از منابع تاريخي و جغرافيايي به دلايل عدم دسترسي به اين منطقه كوهستاني و صعب العبور منطقه اي مهجور و ناشناخته است. شايد شرايط طبيعي و جغرافيايي خاص اين منطقه، نحوة ادارة سياسي، استقلال سلسله سلاطين آن و عدم ارتباط گستردة حكام اين سرزمين با دنياي خارج، از دلايل بي توجهي مورخان غيرمحلي به رويدادهاي آن بوده باشد. سلاطين هورامان به عنوان يك حكومت محلي يكي از اخرين حكومت هاي محلي ازين دسته بوده كه تا دير زماني با شرايطي خاص حكومت داشته و سپس از بين رفته اند. ما در اين مقاله سعي داريم به بازخواني روابط و مناسبات سياسي، فرهنگي حاكمان محلي هورامان با دولت هاي مركزي ايران به ويژه حكومت صفوي پرداخته و به تحليل و بررسي فراميني كه از سوي حاكمان صفوي براي سلاطين هورامان تا بي توجهي قاجار ها به قدمت حكومت حاكمان محلي هورامان پرداخته و در ادامه مقاله برخي از ويژگي هاي حكمراني محلي در اين منطقه در تعامل با حكومت هاي مركزي صفوي و قاجار و تقابل با امپراطوري عثماني با تمركز بر روش تحليلي توصيفي و مرور منابع تاريخي و معتبر واكاوي شده است.