هورامان / اورامان: وجه تسميه، ريشه شناسي و پيشينه تاريخي

هورامان يا اورامانات نام جايي كه بر منطقه اي وسيع كوهستاني، كهن و باستاني در غرب ايران اطلاق مي شود اين منطقه در ابعاد مختلف از نظر ديرينگي تاريخي و پيشينه در غبار افسانه ها، اسطور ه ها فرو رفته است . يكي از اين وجوه و ابعاد وجه تسميه دوگانگي نام هورامان / اورامان است. ريخت بومي و ديرين اين نامجا امروزه در زبان و فرهنگ بومي و در ميان مردم كرد منطقه عمدتا به دو صورت هورامان / اورامان متداول است و در عين حال شكل جمع و رسمي در نظام تقسيمات كشوري آن بصورت اورامانات نيز بكار مي رود. از اين‌رو در باب ريخت و استعمال اين واژه گان و وجه تسميه و معاني آن توافق و وحدت نظر قابل قبولي وجود ندارد و لذا از اين منظر محل تامل و بررسي لازم است. در باب وجه تسميه اين نامجا اظهار نظرات مختلفي صورت گرفته، هرچند وجه تسميه عاميانه و مبتني بر ظاهر اين واژه گان در برخي منابع، متون و تحقيقات جديد مطرح شده ليكن تا كنون بررسي دقيق و عالمانه اي كه مبتني بر داده هاي دقيق علمي و زبان‌شناسي يا بر اساس شواهد و تحولات تاريخي و زبانشناسانه باشد در اين مورد صورت نگرفته است.در اين جستار نظر به اهميت مساله در صدديم با استفاده از روش توصيفي و تحليلي و بهره از رويكردهاي ميان رشته اي حاصل از تلاقي تاريخ، ادبيات و زبان‌شناسي به ابهام زدايي از اختلاف نظرات رايج به تبيين دقيق وجه تسميه، ريشه شناسي، تركيب و پيشينه و معناي اين واژه و چگونگي رواج و استعمال آن بپردازيم.در اين مقاله به منظور پاسخ به ابهامات موجود، ضمن بهره گيري از روش‌هاي مذكور به بررسي اختلاف نظرات و ديدگاه‌هاي رايج بر مبناي كاربرد و چگونگي سير تطور اشكال و نحوه استعمال اين نامجا پرداخته شده است و با واكاوي ريشه تاريخي و زبان‌شناسانه واژه گان مذكور و تلاش مي شود ماهيت زباني، تحولات و تطورات تاريخي واژه گان و وجه تسميه اين نامجا مورد بحث و بررسي دقيق قرار گرفته و توجيه و تبيين مطلوبي در اين مورد صورت بگيرد . برمبناي تتبعات در اين جستار ، ديدگاه‌ها و نظرات موجود محل نقد و بررسي واقع شده است و نشان داده شده كه واژه هورامان / اورامان واژه اي مركب و سه بخشي با ريشه هاي اوستايي و پارتي است. اجزاء سه بخشي و نحوه شكل گيري اين واژه مركب در اينجا مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. بعلاوه از نظر تقسيم بندي زباني و وجه تسميه نشان داده شده كه هورامان داراي ريشه اي بسيار كهن در زبان‌هاي كهن و باستاني ايران است و در تقسيمات زبانهاي ايراني داراي خاستگاه و ريشه اوستايي و پهلوي شمالي است و وجه تسميه آن هم به معناي قرارگاه و منزلگاه خورشيد است و شكل ديرينه تر و اصلي آن هورامان است و اورامان صورت جديدتر همان واژه است مباحث مذكور به صورت مستند به شكلي تفصيلي و تحليلي در متن اين جستار آمده است.