بازتاب قرآن و حديث در شعر ابوالعتاهيه

قرآن و حديث، همچون اكسيري در كمال بخشي ساختار زبان و انديشه ي بشر تأثير شگرفي داشته است. عالمان و اديبان بسياري در درياي بيكران معارف اسلامي بويژه در قرآن وحديث نبوي غور نموده و هر كدام به قدر توان خويش از آن بهره جسته است. تاثير پذيري ابوالعتاهيه، منحصر به قرآن و حديث نبوي نيست؛ بلكه دامنه ي آن به ساير شخصيت ها و به ويژه مولاي متقيان علي (ع) نيز گسترش يافته است؛ بطوري كه بين ابيات ايشان و سخنان امام علي(ع) تناسب و تشابه زيادي وجود دارد. ابوالعتاهيه از جمله شاعران عصر عبّاسي است كه توانسته به زيبايي، آموزه هاي ديني را در كلام خويش بگنجاند وگوي سبقت را در ميدان فصاحت و بلاغت از حريفان خويش بربايد. بهره‌گيري او از قرآن و حديث، اشكالي گوناگون دارد كه هم از ديدگاه پيدايي و نهاني و هم از ديدگاه هنري و بلاغي در يك سطح نيستند؛ يعني بهره‌گيري، گاه آشكار وعيان است؛ كه مي توان به آساني آن‌ را دريافت و گاه پوشيده و نهان. ابوالعتاهيه براي بيان مقصود و فهم بيشتر سخن خويش، از كلام الهي و حديث نبوي و علوي مدد‌ مي جويد و عباراتي زيبا و دلنشين را مي سرايد. پژوهش حاضر به شيوه هاي تاثير پذيري ابوالعتاهيه از قرآن و حديث پرداخته و به همين جهت، ابتدا، ابعاد كلي اين تأثير پذيري، مورد بررسي قرار مي گيرد و سپس اقتباسات لفظي و معنوي شاعر از آيات قرآني و احاديث و بهره‌گيري‌هاي بلاغي وي بحث مي شود. و در پايان به بيان نتايج حاصله اشاره خواهد شد