رابطه اخلاق و دين ،تقدم اخلاق بر دين

The relationship between ethics and religion, the precedence of ethics over religion

يكي از شبهات مطرح در مورد رابطه اخلاق و دين ،«تقدم اخلاق بر دين» است كه بر اساس آن در صورت تعارض اخلاق با گزاره ها و آموزه هاي ديني، از جمله گزاره هاي فقه ي، گزاره هاي اخلاقي مقدم است. در اين نوشتار، با تكيه بر مباني معرفت شناسي و قوانين اصولي، ثابت شده است كه اولاً ميان اخلاق و آموزه هاي ديني تعامل و همگرايي وجود دارد؛ ثانياً عقل خود در مي يابد كه توانايي آن در شناخت همه ارزش هاي اخلاقي و ديني محدود است و به وحي نياز دارد؛ ثالثاً اگر بين مباني اخلاق با گزاره هاي ديني تعارضي ديده مي شود، تعارض نمايي است كه بايد منشأ تعارض را يافت؛ زيرا آنچه به عنوان تعارض پنداشته مي شود، در واقع تعارض نيست بلكه عقل يا شهود و حس باطني متكي بر تجربه، آن را تعارض تلقي مي كند. از اينرو، لازم است با منظومه معرفتي منسجم، با تحقيق و جست و جو در احكام اخلاق فراديني و نسبت سنجي ميان آن با احكام ظني معتبر ديني، به توازن و همگرايي همت گماشت. براي رسيدن به اين توازن و همگرايي لازم است در مرحله اول به سراغ مبادي و مباني انسان شناختي ،هستي شناختي و معرفت شناختي به دست آمده از خود دين رفت تا منشأ تعارض مشخص شود.