كاربست عملي اثبات نظم در سوره هاي قرآن: مطالعه نظم سوره «الرحمن»

The practical application of proving the order in the surahs of the Qur an: the study of the order of the Surah Al-Rahman

نوشتار حاضر، با طرح الگويي نوين در تحول مطالعات نظم قرآن، ارتقاي مطالعات نظم را از آيه به سوره يا از ساده به پيچيده پيشنهاد مي كند و با اتخاذ روش تحليل گفتمان، و ارائه مدل هاي مختلف عملياتي مطالعه نظم در سوره «الرحمن»، نظريه بررسي نظم با محوريت سوره را مورد واكاوي قرار مي دهد. بررسي ها نشان مي دهد هدف سوره كه يادآوري صفت رحمت عام خداوند است، در آيات مختلف، در قالب هاي گوناگون تجلي يافته كه از آن به نظم كلي يا يك بخشي سوره ياد مي-شود. اين هدف كلي، با سبب نزول سوره نيز مرتبط است كه طبق ديدگاه مفسران، اين سوره در پاسخ به پرسش مشركين پيرامون كيفيت صفت «الرحمن» نازل شده است و در سراسر سوره اين صفت را تبيين مي كند. دو بعد زماني و مكاني كه سوره را به دو بخش كلي تقسيم نموده اند، اعجاز هنري سوره را نمايش مي دهند. واحدهاي موضوعي يا ركوعات سوره داراي ارتباط منسجم با يكديگر هستند كه در نهايت نظم سوره را به اثبات مي رسانند. ارتباط بلاغي و آيينه اي يادآوري نعمت هاي آفرينش، شاهدي ديگر بر نظم سوره «الرحمن» است. آيه شاخص سوره با بسامد 31 مرتبه اي، مرتبط با مطلع و مقصد، هدف كلي، نظم عددي، چينش عناصر و نظم آهنگين سوره است كه اين ارتباط نشان از نظم و انسجام غير تصادفي سوره الرحمن دارد. هر يك از مدل هاي عملي به كار گرفته شده در اين مقاله در راستاي اثبات نظم سوره اي، مي توانند كوششي جديد و مستقل در راستاي ارتقاي نظم قرآن، از محوريت آيه يا پاره متن به محوريت سوره يا گفتمان باشند.