واكاوي مفهوم صلح در انديشه‌ي مكتب سياسي هرات

مكتب سياسي هرات كه با تأسي از انديشه‌هاي اسلامي- عرفاني مولانا عبدالرحمان جامي و شبكه‌اي از دانشمندان دوران تيموري شكل گرفته است، بر عدل، صلح، زبان فارسي، مدارا و تساهل، آموزه‌هاي ايران باستان و آموزه‌هاي تركي- مغولي تأكيد دارد. اميرعلي شيرنوايي، وزير دربار تيموريان و مولانا حسين واعظ كاشفي دو تن از شاگردان جامي در بارور شدن مكتب سياسي هرات، نقش ارزنده‌اي را ايفا كرده‌اند. آموزه‌هاي جامي از طريق اين دو، وارد سامانه‌ي سياسي هرات شده و از طريق دربار در زمينه‌ي اجتماعي و فرهنگي عملاً جريان يافته است. صلح يكي از كليدي‌ترين مفاهيمي است كه با مفاهيم ديگري چون مصلحت، مصالحه، مدارا و تساهل همپوشاني داشته و در نظريه و عمل مكتب سياسي هرات تبلور يافته است، طوري كه عصر تيموريان يكي از ادوار صلح‌آميز تاريخ منطقه به شمار مي‌رود. اين مقاله با چارچوب مفهومي غايت- مشروعيت جان مارو و روش‌شناسي هرمنوتيك كوئنتين اسكينر در صدد پاسخ به پرسش نقش و جايگاه صلح در انديشه‌ي سياسي مكتب هرات است. به نظر مي‌رسد كه حضور مولانا جامي رهبر فرقه‌ي نقشبنديه كه به صلح مدارا مشهور است؛ به عنوان مشاور بزرگ فرهنگي دربار، يكي از دلايل اصلي فضاي صلح‌آميز دوره‌ي تيموريان است. جامي با ايجاد شبكه‌اي از انديشمندان عرفاني مشرب، در درون و بيرون از حاكميت تيموري، صلح را به عنوان وضعيت اصلي آن دوره مطرح ساخته بود.