بررسي هويت و جايگاه رسانه در تمدن اسلامي و تمدن‌هاي غير ديني

شكي نيست كه انسان همواره به دنبال راهي براي ارتباط با همنوعان خود بوده تا به انتقال افكار و مفاهيم تفكر خود بپردازد. در اين قضيه با دو رويكرد مواجه هستيم؛ انديشه ديني و انديشه غير ديني. بنابر انديشه غير ديني، انسان ها در ابتداي پيدايش، از ارتباطات بي‌بهره بودند و خيلي نمي‌توانستند به يكديگر چيزي را بفهمانند اما در ادامه توانمند شدند و در اين زمينه پيشرفت كردند و اين دوران كه عصر مدرنيسم است؛ اوج دوران شكوفايي رسانه‌ها و ارتباطات است؛ اما نگاه ديني در اين قضيه متفاوت است و شروع ارتباطات انساني و روند پيشرفت در آن را از زمان اولين نبي آسماني؛ حضرت آدم (ع) كامل مي‌بيند و در ادامه نحوه سير تكامل ارتباطات را حول محور خداوند ترسيم مي‌كند نه صرفاً انسان‌ها. يكي از راه‌هاي علت‌يابي يا هويت‌يابي جايگاه هر رسانه در هر تمدن از طريق نظام تامين نياز است؛ يعني در هر تمدني چه نيازهايي ايجاب شده و راه هاي تامين آن نياز به چه صورت بوده است. تا قبل عصر مدرن جهان هستي، آفريده خداوند يا نيروي غيب مثل اسطوره‌ها بود و همه اتفاقات به اراده خداوند ويك نيروي غيبي منسوب مي‌شد و راه حل همه مشكلات توسل به خداوند يا آن نيروي غيبي و اطاعت از اوامر او بود؛ اما در دوران مدرن، خداوند از توصيف و تبيين و تجويز جهان به طور كلي حذف شد و يك انسان ماند و انسان كه همه چيز حول محور او محصور شد. در اين دوران، از جهان ديگر توصيف مادي شد و غيب به طور كلي از جهان حذف شد. در واقع تا قبل مدرن فرد متكي به خود و متوجه به غير است ولي در دوران مدرن فرد متكي به خود و متوجه به خود است، براي همين فقط به دنبال تامين منافع خويش است. در اين مقاله سعي شده است با روش توصيفي تحليلي تفاوت جايگاه رسانه در تمدن اسلامي با تمدن غرب مدرن مقايسه شود و در نهايت به اين نتيجه دست يافتيم كه اساس كار اسلام در حيطه رسانه بر مبناي عقل و اختيار و عمق نفوذ است و رسانه‌هاي ديگر را هم اگر در اين فرمول بگنجند اصلاح كرده و به خدمت مي‌گيرد وگرنه به هر قيمتي با آن مقابله مي‌كند تا حذف شوند. هدف در رسانه‌هاي اسلام مثل ساير رسانه‌ها اقناع مخاطب است اما اقناعي در راستاي رسيدن به حق و سعادت اخروي؛ اما در مقابل در تفكر غير ديني ما مي بينيم نقش دين و خداوند در تفكر و زندگي انسان غربي كمرنگ‌تر مي‌شود و جامعه به سرعت به سمت تغيير نگرش و رويكردي انسان‌مآبانه پيش مي‌رود. وقتي هم كه انسان محور همه چيز شود، نظام نياز هم براساس اين هسته‌محور خواهد بود. اين انسان هم به دنبال اين است تا از رسانه‌ها به عنوان يك ابزاري بهره جويد كه به وسيله آن مخاطبانش را اقناع مي‌كند اما يك اقناعي كه به هر قيمتي صورت مي‌پذيرد تا انديشه‌هاي مورد هدف را در كل جهان بگستراند و روي همه قشر مخاطب تاثير بگذارد.