چشم‌اندازي به وضع مطلوب معماري و شهرسازي در ايران مطالعه‌ي موردي: مسئله‌ي زمين

مسئله‌ي زمين كه جايگاه مهمي در برنامه‌ريزي شهرها و روستاها دارد، يكي از مسائل مهم كشور محسوب مي‌شود. در دهه‌هاي گذشته، به ويژه پس از اصلاحات ارضي، الگوي مديريت زمين در كشور با خطاهايي راهبردي و مستمر روبرو بوده و در اثر اين خطاهاي راهبردي امروزه ايران يكي از بدترين جايگاه‌ها را در ميان كشورهاي جهان از نظر نسبت هزينه‌هاي زمين و مسكن به درآمدهاي خانوار داراست. حال آنكه در مباني ديني و نيز در آرمان‌هاي انقلاب اسلامي، زمين نبايد كالاي سوداگري باشد. مقاله‌ي حاضر تلاش مي‌كند تا ضمن واكاوي آسيب‌هاي موجود، چشم‌اندازي براي وضع مطلوب مديريت زمين پيشنهاد نمايد. يافته‌هاي مقاله نشان مي‌دهد كه مساله زمين بيش از هر چيز متاثر از پيش‌فرض‌هاي نادرست در ذهن كارشناسان و مديران است. در دهه‌هاي گذشته تصور شده كه به دليل كمبود زمين بايد به سمت كوچك‌سازي و بلندمرتبه‌سازي رفت. اما محاسبات نشان مي‌دهد كه ايران با كمبود زمين مواجه نيست، بلكه مسئله اصلي سوداگري زمين، توزيع نامتوازن خدمات در سطح كشور، احتكار زمين و نبود فرآيندي براي احياي منضبط زمين است. راهكارهاي پيشنهادي مقاله شامل وضع و اجراي مقررات مربوط به ماليات بر املاك و مستغلات به ويژه زمين‌هاي باير و خانه‌هاي دوم و خالي، اصلاح ضوابط حريم و محدوده به صورت يك طيف و نه يك خط، واگذاري اراضي وقفي به صورت اجاره به شرط احيا، حمايت از اشتغال و به ويژه كسب و كارهاي خانگي و خانوادگي در نقاط مختلف كشور از طريق ايجاد شبكه‌ي ايثار‌پايه‌ي دانش و نظام توزيع احسان بنيان مي‌باشد.