مطالعه تغييرپذيري كميت ­هاي هواشناسي ديدباني شده در غرب ايران با رويكرد تحليل چندمقياسي

تغييرپذيري كميت ­هاي هواشناسي در گستره وسيعي از مقياس ­هاي زماني و مكاني روي مي­ دهد. به همين دليل شناسايي الگوهاي اصلي تغييرپذيري زماني اين داده ­ها و ارتباط بين آنها مي ­تواند در مدل­ سازي و پيش­ بيني مقادير آينده اين كميت­ ها بسيار موثر باشد. در اين پژوهش با اعمال پالايه ­هاي خطي بالاگذر و نوارگذر، مولفه­ هاي اصلي سازنده سري­ هاي زماني داده­ هاي روزانه بارش، دماي بيشينه و دماي كمينه جداسازي شد. داده ­هاي مورد استفاده از مقادير ديدباني شده در ايستگاه­ هاي همديديِ اراك و كرمانشاه در غرب ايران در دوره آماري 1970 تا 2005 انتخاب و پس از استانداردسازي و پالايش مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نتايج نشان مي­ دهد كه بخش عمده­اي از تغييرپذيري داده­هاي بارش در هر دو ايستگاه انتخابي در مقياس­ زماني 2 تا 20 روز رخ مي ­دهد و با افزايش مقياس زماني (بسامد كوچك­تر)، دامنه تغييرپذيري­ ها كمتر مي­ شود. براي دماي كمينه بيشترين نوسانات به صورت تناوبي در مقياس زماني سالانه (320 تا 400 روز) و بعد از آن به صورت تصادفي در مقياس 2 تا 20 روز رخ مي­دهد. با اين وجود براي دماي بيشينه، مولفه تناوبي سالانه قوي­تر و مولفه تصادفي پُربسامد (در مقياس 2 تا 20 روز) ضعيف­ تر مي­ شود. همچنين اُفت و خيزهاي پُربسامد شديدتر در ايستگاه كرمانشاه نسبت به ايستگاه اراك در داده­ هاي دماي كمينه آشكارسازي شد. نتايج تحليل همبستگي بين داده ­هاي خام و داده­ هاي پالايش شده، ميزان ارتباط خطي بين كميت­ هاي مختلف را در هر مقياس زماني نشان داد. براي هر سه كميت بارش، دماي كمينه و دماي بيشينه، ضريب همبستگي بزرگ­تر بين مولفه ­هاي سالانه در ايستگاه­ هاي كرمانشاه و اراك به دست آمد كه به تدريج به سمت مقياس ­هاي زماني كوچك­تر ضريب همبستگي كاهش مي­ يابد. به طور كلي تحليل انجام شده قابليت ­هاي روش هاي پالايش خطي را براي استفاده در علوم جوي و زميني را نشان مي­دهد.