واكاوي تحولات نسلي شهرهاي هوشمند: از شهر فناوري محور تا هم آفريني شهروندي

Analyzing generational developments of smart cities: from technology-oriented city to citizen co-creation

شهر هوشمند به عنوان يك مدل جديد شهري در هزارۀ سوم، ابتكار عملياتي براي دستيابي به وضعيت برد-برد توسعۀ اقتصادي و حفاظت از محيط زيست را فراهم نموده است. با گذشت زمان، مفهوم شهر هوشمند متحمل تحول هاي زيادي شده است و از تأكيد صرف بر فناوري به سمت هم آفريني حركت نموده است. بر همين مبنا، هدف پژوهش حاضر، واكاوي تحولات نسلي شهرهاي هوشمند ميباشد. پژوهش حاضر از نوع توسه اي و كيفي است. روش پژوهش توصيفي-تحليلي و متن پايه است. جامعه آماري شامل كتابها، مقاله ها و اسناد مرتبط با نسلهاي شهرهاي هوشمند است. نتايج پژوهش بيانگر آن است كه شهرهاي هوشمند سه نسل متمايز مشتمل بر شهر فناوري محور، حكمروايي شهري با فناوري فعالانه و هم آفريني شهروندي را گذرانده اند. نسل اول بر تحولات ديجيتال نظير اينترنت اشياء، كلان داده و انواع حسگرها، شبكه ها، و منابع رايانش، استفاده از مديريت مطالعات شهري و پلتفرم پشتيباني تصميم گيري، تأكيد دارد. در واقع، نسل اول مبتني بر چشم انداز فناوري محور به رهبري شركت هاي فناوري بزرگ براي ايجاد شهرهاي كارآمد و نوآوري محور است. نسل دوم بر مفهوم و چشم انداز، نقش دولت و تعامل خرد انساني و خرد مادي جهت ارتقاي توسعۀ شهر تأكيد ميوزد. در واقع، اين نسل بر چشم اندازي تحت رهبري دولت براي استفاده از راه حلهاي فناورانه به عنوان توانمندساز و بهبود دهندۀ كيفيت زندگي است. نسل سوم مبتني بر تغيير مدلهاي حكمروايي، تصميم گيري فراگير، هم آفريني، افزايش شادي و رضايت ساكنان و شكوفايي تمدن و فرهنگ شهري است. در حقيقت، چشم انداز شهروندي يا انسان محور از شهرهاي هوشمند مبتني بر ايجاد مشاركت براي بهبود كيفيت زندگي و ايجاد رفاه است. بر اساس نتايج پژوهش، استفاده صرف از فناوري تضمين كنندۀ توسعه پايدار شهرها و حل مشكلات شهروندان نيست، بلكه در كنار آن هم آفريني، تعهد و مشاركت فعالانه شهروندان نيز لازم است. در حقيقت شهرهاي هوشمند از مولفه هاي فناورانه به سمت مولفه هاي هوشمند فراگير اجتماعي حركت نموده اند.