نخستين هيأت، سير تاريخي هيأت تا قرن چهاردهم

يكي از نهادهاي و تشكل‌هاي ديرپاي مذهبي و اجتماعي، هيأت است كه سوگواري حسيني در كانون توجه آن قرار دارد و در نگاهي گسترده‌تر به مديحه و مرثيه اهل‌بيت عليهم‌‌السلام مي‌پردازد. امروزه، جز مديحه و مرثيه، حضور در موقعيت‌هاي گوناگون سياسي، اجتماعي و فعاليت‌هاي مردمي به هيأت، هويت و سازمندي تازه‌اي بخشيده است. بااين‌همه همچنان هيأت، تداعي محرم و سوگواري اباعبدالله الحسين عليه‌السلام و واقعة عاشورا و كربلاست. پرسش محوري اين پژوهه آن است كه نخستين هيأت در كجا، چگونه و با چه ساختاري و در چه زماني شكل گرفته و در طول تاريخ چه سير و صيرورتي داشته است. اين مقاله مدعي است كه نخستين هيأت در مدينه و پس از بازگشت كاروان اسيران كربلا با هدايت و مديريت امام سجاد عليه‌السلام و همراهي و همكاري بني‌هاشم و بني‌عقيل شكل گرفته است. در ايران نيز، نهضت‌ها و قيام‌هاي ملهم از عاشورا، ساختاري شبيه به هيأت داشته‌اند؛ اما قرن چهارم و عصر آل‌بويه و پس‌ازآن در جاي‌جاي ايران، هيأت با ساختاري نزديك به هيأت امروزي، رواج و تداوم يافته است.