روايت بيهقي از برافتادن سيمجوريان در خراسان

سيمجوريان از خاندانهايي بودند كه سالها از سوي اميران ساماني بر ناحيۀ قهستان حكمراني كردند و بارها منصب سپهسالاري را در ساختار نظامي سامانيان به دست آورند. در اواخر روزگار ساماني ميانۀ ابوعلي سيمجور و امير ساماني ناخوشايند شد. امير براي مهار ابوعلي از غزنويان كمك خواست. سرانجام غزنويان با شكست خاندان سيمجوري بر خراسان تسلط يافتند. از آن جا كه فهم چرايي برافتادن خاندانهاي درقدرت اهميت دارد اين پژوهش درصدد است با مراجعه به متن تاريخ بيهقي نوع روايت بيهقي را در تبيين افول خاندان سيمجوري نشان دهد. هر چند ابوعلي سيمجوري تلاشهاي زيادي كرد تا دوباره ميراث اجدادي را به دست آورد امّا به تعبير بيهقي «چون ادبار آمد، همه تدبيرها خطا شود». حتي وقتي او بهطور موقت خراسان را به چنگ آورد بيهقي او را پيروزمندي شكستخورده مي پندارد. پيش از نبرد طوس با آن كه صلحخواهي سبكتگين را به صلاح خود ميدانست به خاطر «ادبار»، جنگ (كه برابر با شكست بود) را انتخاب كرد. پسر او ابولحسن هم كه در پناه ديلميان ميزيست به خراسان آمد و به دست مأموران محمود غزنوي اسير شد و بهاينترتيب سيمجوريان به خاطر ادبارشان برافتادند. در روايت بيهقي واژۀ «ادبار» كه بهنوعي مشيتگرايي اشاره دارد و بيهقي از شرّ آن به خدا پناه ميبرد به يك واژۀ كليدي در تبيين افول خاندان سيمجوري تبديلشده است.