تبارشناسي تاريخ بيهقي در جهان معاصر

براي هر اثر ادبي اصيل، مي توان دو ريشه قائل شد: ريشههاي عمودي يا خاستگاهي و ريشه‌هاي افقي يا ريزومي ـ تاريخي. براي تبارشناسيِ تاريخي اثر، راهي وجود ندارد جز اين‌كه ريشههاي عمودي را با ريشههاي افقي مقايسه كنيم. تاريخ بيهقي دو بازنمايي تاريخي داشته‌است: متني كه در عصر غزنوي توليد شده و متني كه در جهان معاصر مجداً بارگذاري شده‌است. اين تاريخِ سي‌جلدي، ظاهراً در همان ابتداي قرن ششم گم شده است و البته با استناد به ارجاعات و اشارات متوني كه در عصر غزنوي و بعد از آن به تاريخ بيهقي تبديل شده، همچنان نمي توان پرده از راز گم شدن اين اثر برداشت. عجيب اين است پس از حدود قرن دهم، قسمتي از اين اثر در هند كشف و استنساخ مي شود؛ امّا اين كشف ظاهراً تا قرن سيزده ق. با سكوت همراه بوده است. تا اين كه در 1826 م. استعمار بريتانيا با دو هدف شناخت و سلطه بر هند، تاريخ بيهقي را براي اوّلين بار به فارسي چاپ كرد. از اين تاريخ به بعد است كه ايرانيان به ارزش استعاري ـ فرهنگي آن پي مي برند كه چگونه زبان، نثر و بلاغت بيهقي مي تواند به دولت ملّي و ناسيوناليسم ايران معاصركمك كند. كشف بلاغت بيهقي در جهان معاصر، سياستي است كه با معاصريت ما ايرانيان پيوند دارد و از ريشه هاي خاستگاهي تاريخ بيهقي دور است. اين مقاله در واقع اين جهت گيري گفتماني را با روش تبارشناختي تبيين مي كند.