حسنك وزير؛ جوانمردي و ناجوانمردي

آن چه براي ابوالفضل بيهقي در نگارش تاريخ اهميت داشته‌است، روايتگري وقايعي است كه غالباً شاهد آن بوده و همه به نوعي با دربار غزنين ارتباط داشته‌اند. بيهقي در مقام خدمتگزار دولت غزنوي از بازگو كردن برخي حقايق اكراه داشته‌است ولي حقيقت‌گويي در مقام يك مورّخ، بر اين حس وي غلبه يافته‌است. او كه از طبقه دبيران است درباريان را عمده‌ترين مخاطب روزگار خود قرار مي‌دهد و اصل اخلاقي وي تكيه بر كم‌آزاري است. از منظر او زندگي زاهدانه حقيقي قابل ستايش است هر چند كه خود، زاهدانه نمي‌زيسته‌است. آشكار است كه دو اصل خوبي و بدي از ابتدا تا كنون همواره پابه‌پاي يكديگر پيش آمده و بحث‌هاي بسياري راجع به آن‌ها شده‌است و فتوّت كه همان مرام و مسلك جوانمردان است همواره مورد توجّه گروه‌هاي بسياري قرار گرفته‌است. حال آن كه جوانمردي به صورت يك اصطلاح، عنوان مسلكي خاص بوده كه گرويدن به حلقۀ فتيان مستلزم رعايت برخي اصول و آداب و رسوم مخصوص بوده‌است كه با گذشت زمان نشانه‌هاي ظاهري آن كم‌‌رنگ شده و گرايش به اصول اخلاقي آن‌ها اصل قرارگرفته‌است. از ويژگي‌هاي فتيان، اخلاق جوانمردي است كه نمودهاي آن در داستان‌ها و حكاياتي كه از ايشان نقل شده است، تجلّي پيدا مي‌كند. ماجراي برداركردن حسنك وزير نيز از جمله روايت‌هايي است كه مي‌توان جلوه‌هاي بارزي از فتوّت و ناجوانمردي انعكاس يافته در رفتار و كردار شخصيّت‌هاي آن را با استناد به منابع كتابخانه‌اي تحليل كرد و با نگاهي متفاوت اين روايت مشهور تاريخي را مورد نقد و بررسي قرار داد. واژه‌هاي كليدي: