واكاوي تحرّك اجتماعي در تاريخ بيهقي

تنوّع نيازها و خواست‌هاي آدمي، از يك سو و گوناگوني علايق و توانمندي‌هاي انساني، از سوي ديگر، زمينه‌ساز گوناگوني پيشه‌ها و «جايگاه – سمت»‌هاي افراد در گسترة زندگي اجتماعي‌اند؛ هم از اين روست كه در عرصة زندگي جمعي، تنوّع پيشه‌ها و جايگاه‌ها نمودي آشكار دارد. سنجش واقع‌گرايانة مبتني بر واقعيّت‌هاي موجود، گوياي رتبه‌بندي پيشه‌هاست: شماري از پيشه‌ها و جايگاه‌ها برجسته، شماري ميانه و تعدادي نيز فرودين – پَست به‌شمار مي‌آيند. در چنين ساختاري، پيشه‌هاي فرودين، همواره در تكاپوي رسيدن به جايگاه‌هاي برجسته به گونه‌اي سودمند يا بي‌نتيجه‌اند. تاريخ بيهقي به مثابة متني واقع‌گرايانه كه بازتاب دهندة ساختار دربار غزنوي است از منظرتحرّك اجتماعي درخور بررسي و تأمّل است. پژوهش حاضر بر آن است تاريخ بيهقي را از منظر فرايند تحرّك اجتماعي در ساختار حكومت غزنوي تبيين نمايد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد تحرّك اجتماعي در اين اثر در دو رده قابل تشخيص است: ردة مرتبهداران و بلندپايگان كه دربرگيرندة تحرّك عمودي با سير صعودي و تحرّك عمودي با سير نزولي است و ردة غلامان و كمپايگان كه تحرّك اجتماعي با سير صعودي را نشان ميدهد.