بررسي منابع آب زيرزميني در دشت‌هاي حوضه قره‌قوم

ايران كشوري پهناوري و درعين حال داراي مقدار كم بارندگي مي‌باشد. براين اساس در ايران آب‌هاي زيرزميني منابع آبي مهمي بوده كه در توسعه اقتصادي نقش اساسي دارند. تا قبل از سال 1324 برداشت آب‌هاي زيرزمنيي توسط قنات صورت مي‌گرفت با اين حال از جنگ جهاني دوم به‌بعد با حفر چاه‌هاي عميق و نيمه عميق ميزان برداشت رشد فزاينده‌اي يافت. آبخوان‌هاي حوزه آبخيز قره‌قوم داراي بيش‌ترين ميزان افت سطح ايستابي در كشور مي‌باشند. در اين پژوهش به‌منظور ارزيابي وضعيت آبخوان‌هاي اين منطقه اقدام به جمع‌آوري داده‌ها در زمينه تغييرات سطح ايستابي، مقدار برداشت از آبخوان‌ها و تعداد چاه‌هاي عميق و نيمه عميق، چشمه‌ها و قنات‌ها شد. ميزان تخليه سالانه آب‌هاي زيرزميني (توسط چاه، چشمه و قنات) حوضه قره‌قوم بيش از 2/2 ميليارد مترمكعب در سال 1393 برآورد شده است. هم‌چنين نتايج پژوهش حاضر دلالت بر نقش مهم كشاورزي در تخليه آب‌هاي زيرزميني منطقه دارد به‌گونه‌اي كه بيش از 80 درصد منابع آب برداشت شده در اين بخش مصرف مي‌شود. در سال‌هاي اخير ميزان افت سالانه سطح ايستابي در آبخيز قره‌قوم حدود 02/1 متر برآورد شده است كه دلالت بر اضافه برداشت سالانه 378 ميليون مترمكعبي در منطقه دارد. هم‌چنين از 12 محدوده مطالعاتي در حوضه قره‌قوم 10 حوضه جز مناطق ممنوعه مي‌باشند. در نهايت بيش‌ترين افت سطح ايستابي در آبخوان‌هاي كرات و تربت جام مشاهده شده است (كاهش سالانه 83/1 و 41/1 متر). هم‌چنين بالاترين كاهش حجم آب‌هاي زيرزميني در حوضه قره‌قوم، در آبخوان‌هاي تربت جام و مشهد و به‌ميزان 175 و 105 ميليون مترمكعب در سال مشاهده شده است. نتايج نشان مي‌دهد كه حوضه قره‌قوم با داشتن 10 آبخوان ممنوعه و 3 آبخوان مرزي نيازمند توجه دوچندان در زمينه مديريت منابع آب مي‌باشد. هم‌چنين برداشت بيش از حد از منابع آب زيرزميني منطقه در بلند مدت داراي اثرات اقتصادي شديدي خواهد بود.