بررسي امكان تحقق حكومت ديني در عصر غيبت بر اساس انديشۀ سياسي شيخ اشراق

حكيم شيخ شهاب‌الدين سهرودي، در سنت فلسفي اسلامي، چندان به انديشۀ سياسي شناخته نمي‌شود، چرا كه در هيچ يك از آثارش مستقلاً به اين بحث نپرداخته است. اما در خلال آثار شيخ اشراق مي‌توان دلالت‌هاي بسياري بر آراء سياسي‌اش دريافت كه پاسخي بر سؤالات اساسي فلسفۀ سياست است؛ از جمله در پاسخ به اين پرسش كه چه كسي در روي زمين شايستگي حكومت بر مردم را دارد. سهروردي، كه در واقع نظام فلسفي‌اش پاسخي به جريان ضد فلسفي غزالي است، در مقابل مشروعيت‌بخشي غزالي به خلافت عباسي، بناي سياست را بر بنياد نبوت استوار مي‌داند. در انديشۀ سهرودي حكومت اساساً از آن خداوند است و همين ولايت الهي است كه به پيامبر خدا داده شده و بعد از او نيز به اولياء الهي و سپس به حكيم متأله منتقل مي‌شود. حكيم متأله آن است كه به واسطۀ قدرت شهود، در بعد علم و عمل به كمال مي‌رسد و مي‌تواند حاكم به امر الله باشد. حكيم متأله نبي يا امام نيست اما به واسطۀ برخي ويژگي‌هاي ضروري كه اكتسابي نيز هستند شايستگي حكومت در غياب امام و نبي را دارد. بر اساس اين رويكرد، كه بسيار به مكتب سياسي تشيع نزديك است، امر حكومت همواره مي‌تواند در نسبت وثيق با دين جاري باشد. در واقع مبناي حكومت مطلوب او امرالله است كه به واسطۀ الهام به حاكمِ حكيم منتقل مي‌شود. در اين مقاله با تحليل مصنفات شيخ اشراق، به چگونگي استواري سياست بر دين پرداخته و با صورت‌بندي ويژگي‌هاي حكيم متأله و نسبت او دين، امكان تحقق حكومت ديني در عصر غيبت را بررسي مي‌كنيم.