مبادي جسم طبيعي در حكمت بحثي و ذوقي سهروردي

در اين مقاله نشان داده مي‌شود كه مبادي جسم طبيعي در حكمت بحثي سهروردي عبارت‌اند از: امتداد، مقدار، وهيئت. اگر امتداد را منحل در مقدار بدانيم، يعني مقدار ذاتاً ممتد است، در اينصورت مبادي جسم طبيعي در حكمت بحثي به دو فقرۀ مقدار و هيئت تقليل مي‌يابد. اين مبادي را مي‌توان با مبادي جسم طبيعي در حكمت طبيعي سينوي (مشائي) مقايسه نمود: امتداد، ماده، و صورت. در مقاله حاضر اين دو دسته مبادي با يكديگر مقايسه و با توجه مفاهيم مشابه دانش طبيعي جديد تحليل مي‌شوند. سهروردي هر سه مبدأ جسم (طبيعي) يعني امتداد، مقدار (مطلق) و هيئت (ذاتي) را در حكمت ذوقي نگه مي‌دارد. اما تركيب آنها را، يعني جسم، از جايگاه قائم به نفس بودن فرو مي‌اندازد و وابسته به نور عارضي مي‌سازد. مقدار، در هر دو حكمت گرانيگاه جسم (طبيعي) است. وي با مشكك دانستن مقدار، سازگاري عميقي فيمابين مقدار و نور مشكك برقرار مي‌كند. در مجموع، جسم در حكمت ذوقي سهروردي دو مبدأ اصلي دارد: جوهر نوراني و جوهر جسماني. مبدأ نوراني، نور عارضي لغيره است؛ و مبادي جسماني مقدارِ ممتد و هيئت هستند. از تركيب مبادي برزخي يا جسماني، يعني مقدار (ممتد) و هيئت، جوهر غاسق يا جسم تاريك يا «جسم ناپيدا» حاصل مي‌شود. به عبارت ديگر مي‌توان گفت كه مبادي جسماني جسم (طبيعي) يعني مقدار ممتد و هيئت در دو حكمت مشترك است. در حكمت ذوقي نور حيات بخش جوهر جسماني، و در نتيجه مبدأ اول جسم طبيعي است.