كاربرد عقلي دركشف معارف قرآن

Rational application in discovering the teachings of the Qur an

مسئله نقش عقل و محدوديت‌هاي آن در شناخت معارف دين، همواره مورد بحث بوده است. برخي معتقدند كه عقل هيچ نقشي در شناخت معارف دين ايفا نمي‌كند و گروهي ديگر نيز براي عقل نقش‌هاي مختلفي به‌صورت حداكثري و حداقلي در شناخت قائل‌اند. در اين مقاله براساس نگاه شيعي به مسئله عقل و دين تلاش شده است تا ضمن اثبات حجيت و اعتبار عقل در شناخت معارف، نحوه نقش‌آفريني آن كه به سه شكل عمده يعني ميزان، ابزار (مصباح) و منبع شناخت (مفتاح) است، ابتدا اثبات و سپس مورد بررسي و تحليل قرار گيرد. ضمن اينكه محدوديت‌هاي عقل در شناخت برخي عرصه‌هاي معرفتي تحليل و به برخي مصاديق آن نظير عدم ادراك ذات خداوند، عدم ادراك جزئيات دين، ناتواني در نفس‌شناسي، ناتواني از انشاي حكم و اعمال مولويت، عدم امكان شناخت همه حقايق عالم و ناتواني از درك برخي امور اخروي نظير معاد جسماني اشاره شده است. در اين تحقيق، تلاش مي‌شود با توجّه به اوصاف كلّي قرآن و با ذكر برخي آموزه‌هاي حكمي، عقلاني و فلسفي آن، در ابعاد گوناگون فلسفة خود بيان شود تا نشان داده شود كه فلسفة اسلامي، علي‌رغم منابع غيراسلامي، تنها در پرتو تعاليم عقلاني و فلسفي قرآن بود كه ويژگي «اسلامي» را به خود گرفت.