آزادي بيان و مسئوليت اجتماعي، بايدها و نبايدهاي فقهي

آزادي انديشه و بيان بدين معني است كه براي پيشروي فكر و ابراز عقايد و افشاي انديشه‌ها موانعي فراروي افراد نباشد. بديهي است اسلام به عنوان مكتبي جهان‌شمول كه هدفش كمال و سعادت عاليه انسان است، دستوراتي براي آزادي انديشه و بيان آن داده است. اگرچه اين تعبير از مفاهيم نوپديدي است كه در متون فقهي كمتر مشاهده مي‌شود اما به طور ويژه‌اي به مباني و مصاديق آزادي بيان توجه دارد و در بين نظريات مباحث فقهي حقوقي جايگاه خاصي پيدا كرده است؛ زيرا آزادي بيان، در جامعه آثار بسياري دارد. مهم‌ترين اين آثار مشخص شدن حقيقت و رشد ايمان مي‌باشد و نتايج عدم آزادي انديشه و بيان آن در جامعه گمراهي، از بين رفتن موازين اخلاقي و احاطه زشتي‌ها و پليدي‌ها است؛ مضافاً اينكه آزادي بيان در چهارچوب و محدوده مشخصي پذيرفته شده است. هدف اين نوشتار آن است كه رد پاي آزادي بيان در منابع فقهي و روايي را مورد بررسي قرار دهد. ضمن اينكه سعي بر آن است در اين خصوص موضع اتخاذي بر اساس موازين و مباحث فقهي را در مورد بايدها و نبايدهاي آزادي بيان شناسايي كند.