ارزيابي تناسب كاربري زمين براي اجراي طرح‌هاي تغذيه مصنوعي در دشت ابهر

Assessing the suitability of land for the implementation of artificial recharge plans in Abhar Plain

دشت ابهر، در جنوب‌خاوري استان زنجان و شمال‌باختري ايران، داراي اقليم خشك است. در سال‌هاي پيشين، آبخوان اين دشت، به سبب اضافه برداشت، مديريت نادرست و خسكسالي، با افت شديد آب زيرزميني رو به رو شده است. در اين زمينه، اجراي طرح‌هاي تغذيه مصنوعي آب‌هاي زيرزميني، در دشت بايسته است. در اين پژوهش، براي افزايش كارايي اجراي طرح-هاي آتي، معيارهاي كليدي براي شناسايي پهنه‌هاي مناسب براي تغذيه مصنوعي، دربرگيرنده شيب زمين، كيفيت آب زيرزميني، جنس خاك، كاربري زمين، قابليت انتقال آبخوان، تراكم زهكشي، نرخ بارندگي، نرخ تبخير، ژرفاي آب زيرزميني، فاصله از شهرها، فاصله از روستاها، فاصله از چاه‌ها و چشمه‌ها، و فاصله از رودخانه‌ها گزينش و با بهره‌مندي از روش فرايند تحليل سلسله مراتبي، وزن نسبي معيارها، در نرم ‌افزار اكسپرت چويس برآورد شد. پس از برآورد نرخ سازگاري مدل، براي معيارهاي گوناگون، نقشه‌هايي با فرمت رستري (شطرنجي) در سامانه اطلاعات مكاني تهيه و با يكپارچگي اين نقشه‌ها، نقشه پهنه‌بندي پاياني پردازش و به پنج رده بسيار مناسب (8/2% از مساحت كل)، مناسب (98/12% از مساحت كل)، ميانه (73/22% از مساحت كل)، كم‌مقبول (3/26% از مساحت كل)، و نامناسب (19/35 از مساحت كل %) رده‌بندي شد. در پايان، تناسب كاربري جايگاه‌هاي كنوني اجراي طرح در دشت ابهر (ويستان، خراسانلو يك، خراسانلو دو، و هيدج)، ارزيابي و برآورد شد كه جايگاه ويستان در رده مناسب بوده، در حالي‌كه طرح‌هاي خراسانلو يك، خراسانلو دو و هيدج در رده كم‌مقبول هستند و بايسته است با انجام بررسي‌هاي تكميلي و بررسي‌هاي لازم، اجراي طرح در آن‌ها متوقف شود و اجراي طرح به جايگاه‌هاي مناسب و بسيار مناسب انتقال يابد.

The Abhar Plain, characterized by an arid/semi-arid climate, is situated in northwestern Iran. In previous years, the Abhar Aquifer has faced a sharp drop in water level due to overdraft, mismanagement, and drought. For these reasons, it is necessary to perform artificial recharge. However, before serving any plan, suitable areas should be selected. This research deals with the zoning of the Abhar Plain for artificial recharge using the analytical hierarchy process and GIS-based methods. First, the main criteria, including groundwater quality, transmissivity, groundwater depth, distance from rivers, wells, springs, slope, geology, land use, drainage density, distance from cities, villages, rainfall, and evaporation rate were selected based on the expert perspective, previous research, access to data, and the quantity and quality of data. Then, the criteria and their classes were compared in pairs using the AHP method, and their weights were estimated. A raster map was drawn in the geographic information system for each sub-criterion in the next step. Then, the raster map of the sub-criteria was overlapped by the weighted linear combination method, and the final suitability map was obtained and classified into five categories, including very suitable (2.8% of the total area), suitable (12.98% of the total area), moderate (22.73% of the total area), less acceptable (26.3% of the total area), and unsuitable (19.35% of the total area). In the last stage, the suitability of the operating artificial recharge sites (Vistan, Khorasan-lu 1, Khorasan-lu 2, and Hidaj) was evaluated and estimated that the location of the Vistan Site is suitable, while others are in the least acceptable category. Therefore, stopping the implementation of the plan in these sites and transferring them to suitable and very suitable locations is necessary.